Gümrük Kaçakçılığı Suçu Nedir? Gümrük Kaçakçılığı Suçunun Unsurları Nelerdir? Kişisel Kullanım Miktarı ile Ticari Miktar Arasındaki Sınır Nedir? Eşyanın Değerinin Hafif veya Pek Hafif Olması Cezayı Etkiler mi? Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır? Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Hukuka Aykırı Arama Delilin Geçerliliğini Etkiler mi? Kaçakçılık Suçunda Nakil Aracının Müsaderesi Hangi Şartlara Bağlıdır? Kaçakçılık Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Mümkün müdür? Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Sanık Lehine Kanun Değişikliklerinin Geriye Dönük Uygulanması Nasıl Yapılır?
Gümrük kaçakçılığı suçu, Türk ceza hukukunun uygulamada en sık karşılaşılan ve aynı zamanda teknik açıdan en karmaşık suç tiplerinden birini oluşturmaktadır. Eylemin suç teşkil edip etmediğinin belirlenmesi; salt eşyanın ele geçirilmiş olmasına değil, eşyanın niteliğine, miktarına, kişinin kastına ve delillerin hukuka uygunluğuna ilişkin kapsamlı bir değerlendirmeye dayanmaktadır. Bu makalede, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu çerçevesinde suçun unsurları, savunma yolları, etkin pişmanlık uygulaması ve güncel Yargıtay içtihatları nesnel bir bakış açısıyla ele alınmaktadır.
Konuyla ilgili makalelere ''Ceza Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İçindekiler
- 1. Gümrük Kaçakçılığı Suçu Nedir ve Hangi Kanunda Düzenlenmiştir?
- 2. Gümrük Kaçakçılığı Suçunun Unsurları Nelerdir?
- 3. Kişisel Kullanım Miktarı ile Ticari Miktar Arasındaki Sınır Nedir?
- 4. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır?
- 5. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Hukuka Aykırı Arama Delilin Geçerliliğini Etkiler mi?
- 6. Kaçakçılık Suçunda Nakil Aracının Müsaderesi Hangi Şartlara Bağlıdır?
- 7. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Zincirleme Suç Hükümleri Uygulanır mı?
- 8. Kaçakçılık Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Mümkün müdür?
- 9. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Sanık Lehine Kanun Değişikliklerinin Geriye Dönük Uygulanması Nasıl Yapılır?
- 10. Sonuç
- 11. İlgili Makaleler
1. Gümrük Kaçakçılığı Suçu Nedir ve Hangi Kanunda Düzenlenmiştir?
Gümrük kaçakçılığı suçu, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesi kapsamında düzenlenmektedir. Eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulmaksızın yurda sokulması, kaçak eşyanın ticari amaçla bulundurulması, nakledilmesi veya satışa arz edilmesi gibi eylemler bu suç tipinin farklı biçimlerini oluşturmaktadır.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, 2007 yılında yürürlüğe girmiş ve bugüne değin pek çok değişikliğe uğramıştır. Kanunun 3. maddesi, kaçakçılık suçlarını ayrıntılı biçimde sıralamakta; suçun konusunu oluşturan eşyanın niteliğine ve eylemin biçimine göre farklı yaptırımlar öngörmektedir.
Kanunun 3. maddesinin 1. fıkrasında temel suç tipi şu şekilde ifade edilmektedir: "Eşyayı, gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Eşyanın, gümrük kapıları dışından ülkeye sokulması halinde, verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır."
Bu temel tanımın yanı sıra kaçak eşyayı ticari amaçla satın alma, kabul etme, bulundurma, nakletme veya satışa arz etme gibi hareketler de ayrı suç tipleri olarak kanunda yer almaktadır.
2. Gümrük Kaçakçılığı Suçunun Unsurları Nelerdir?
Gümrük kaçakçılığı suçunun oluşabilmesi için maddî unsur olarak eşyanın gümrük mevzuatına aykırı biçimde yurda sokulması ya da kaçak olduğu bilinerek ticari amaçla bulundurulması; manevî unsur olarak ise kastın varlığı gerekmektedir. Kast, özellikle ticari amaç yönünden ayrıca ispat edilmesi gereken kritik bir unsurdur.
2.1. Suçun Maddi Unsuru Nasıl Belirlenir?
Suçun maddi unsuru, eylemin kanunda tarif edilen hareket biçimlerine uygun olmasını gerektirmektedir. Bu bağlamda belirleyici olan bazı olgular şunlardır:
Eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulup tutulmadığı: 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde gerçekleştirilmesi zorunlu gümrük işlemlerinin atlanması veya eksik yapılması, bu unsuru karşılamaktadır.
Eşyanın niteliği: Kanunun 3/7. maddesi kapsamında girişi yasaklanan eşya, 3/1. fıkradan farklı biçimde değerlendirilmektedir. Sigara, alkol ve cep telefonu gibi eşyalar ise ayrı fıkralar ve belirli miktarlar açısından özel düzenlemelere tabi kılınmaktadır.
Eşyanın miktarı: Kişisel kullanım sınırları içinde kalan miktarlar ile ticari sayılan miktarlar arasındaki ayrım, suçun oluşumu bakımından belirleyici bir işlev görmektedir.
2.2. Suçun Manevi Unsuru: Kast ve Ticari Amaç Nasıl Kanıtlanır?
Gümrük kaçakçılığı suçunun taksirle işlenebilen bir suç olmadığı, kasıtlı hareketin şart koşulduğu kabul görmektedir. Özellikle kaçak eşyayı bulundurma eyleminde kastın ötesinde ticari amaç da aranmakta; ticari kasıt somut ve şüpheden uzak delillerle ispatlanmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu 28.06.2022 tarihli ve E. 2020/298, K. 2022/493 sayılı kararında bu ilkeyi açıkça ortaya koymuştur. Söz konusu kararda, kişisel kullanım sınırları içinde kalan fayans miktarına sahip sanığın ticari kastının somut ve şüpheden uzak delillerle kanıtlanamaması karşısında beraatine karar verilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay Ceza Genel Kurulu E. 2020/298, K. 2022/493, T. 28.06.2022:
"Sanığın bir suçtan cezalandırılmasına karar verilebilmesinin temel şartı, suçun hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak bir kesinlikle ispat edilebilmesidir. Gerçekleşme şekli şüpheli veya tam olarak aydınlatılamamış olay ve iddialar sanık aleyhine yorumlanarak mahkûmiyet hükmü kurulamaz."
3. Kişisel Kullanım Miktarı ile Ticari Miktar Arasındaki Sınır Nedir?
Kişisel kullanım kapsamının belirlenmesinde 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun bazı maddelerinin uygulanmasına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararnamesi'nin 3. maddesinin (k) bendi esas alınmaktadır. Bu düzenlemeye göre kişisel kullanım; profesyonel veya ticari bir faaliyetle ilgili olmaksızın ev ve özel hayatın gerekliliklerini karşılamaya yönelik kullanım olarak tanımlanmaktadır.
Yargıtay içtihatlarında ticari miktar ve mahiyetin belirlenmesi; salt rakamsal bir eşiğe bağlı kalmaksızın, eşyanın ele geçirilme biçimine, sanığın tutarlı savunmasına, diğer delillere ve yaşanan olayın bütünlüğüne dayalı olarak yapılmaktadır.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay 7. Ceza Dairesi E. 2021/3479, K. 2024/478, T. 17.01.2024:
"Olay tutanağı ve dosya kapsamına göre, kolluk görevlileri tarafından sanık ...'in çalıştığı ...isimli teknede usûlüne uygun olarak yapılan aramada 8 adet gümrük kaçağı içki ele geçirilmesi şeklinde gerçekleşen olayda; sanığın aşamalardaki savunmalarında ticari amacının bulunmadığını beyan etmesi ve ele geçirilen eşyaların kişisel kullanım sınırları içinde kalması karşısında, eşyanın ele geçiriliş şekli ve yakalanan eşya miktarına nazaran sanığın savunmasının aksine suça konu eşyaları ticari amaçla bulundurduğuna ilişkin cezalandırılmasına yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediği gözetilerek, müsnet suçtan beraati yerine yazılı şekilde mahkûmiyetine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmakla bozmayı gerektirmiştir."
Buna karşın 24 karton sigaranın bir otobüs yolcusunda ele geçirildiği bir davada ise Yargıtay, bu miktarın Daire'nin yerleşik içtihatlarına göre ticari miktar ve mahiyette olduğuna hükmetmiştir (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2022/12771, K. 2023/1468).
Eşyanın Değerinin Hafif veya Pek Hafif Olması Cezayı Etkiler mi?
Evet. 7242 sayılı Kanun'un 61. maddesiyle 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesine eklenen fıkra uyarınca eşyanın değerinin hafif olması hâlinde ceza yarısına kadar, pek hafif olması hâlinde ise üçte birine kadar indirilebilmektedir. Bu düzenleme, sanık lehine nitelikte olması nedeniyle geriye dönük olarak da uygulanmaktadır.
4. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır?
5607 sayılı Kanun'un 5/2. maddesi uyarınca kaçakçılık suçunu işleyen kişi, suça konu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katını Devlet Hazinesi'ne ödediği takdirde cezasında indirim hakkından yararlanabilir. Bu indirim oranı; soruşturma aşamasında ödeme yapılmışsa 1/2, kovuşturma aşamasında ödeme yapılmışsa 1/3 olarak uygulanmaktadır.
4.1. Etkin Pişmanlık İçin Sanığa Mutlaka İhtar Yapılması Gerekir mi?
Evet. 7242 sayılı Kanun'la değiştirilen 5607 sayılı Kanun'un 5/2. maddesinin son cümlesi açıkça şu hükmü içermektedir: "Soruşturma evresinde, ihtar yapılmaması hâlinde kovuşturma evresinde hâkim tarafından sanığa ihtar yapılır." Bu ihtarın usulüne uygun biçimde yapılmaması, bozma nedeni sayılmaktadır.
Bu konudaki tartışmalar Yargıtay içtihatlarında önemli bir yer tutmaktadır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2022/14232 ve K. 2023/1059 sayılı kararında, soruşturma aşamasında etkin pişmanlık ihtarı yapılmayan sanığa usulüne uygun tebligat yapılmaksızın ödeme yapmadığından bahisle etkin pişmanlık hükmünün uygulanmamasını hukuka aykırı bulmuştur.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay 7. Ceza Dairesi E. 2022/14232, K. 2023/1059, T. 08.02.2023:
"Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde, hakkında bu Kanunda tanımlanan kaçakçılık suçlarından dolayı verilecek ceza üçte bir oranında indirilir." hükmünü içerdiği, soruşturma aşamasında kendisine etkin pişmanlık hususunda ihtarat yapılmayan sanık hakkında, mahkemece suça konu kaçak eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesi'ne ödediği takdirde cezada yapılacak indirimin "1/2" olacağının bildirilmesi gerektiği cihetle, gümrüklenmiş değerinin iki katını bildirir ödeme ihtaratlı davetiye çıkarılarak Usûlüne uygun tebliğ edilmeyen sanık hakkında ödeme yapmadığından bahisle etkin pişmanlık hükmünün uygulanmaması hukuka aykırı bulunmuştur."
Benzer şekilde Yargıtay Ceza Genel Kurulu 21.06.2011 tarihli, E. 2011/135 ve K. 2011/140 sayılı kararında gümrük kaçakçılığı suçlarında kamu zararının belirlenmesinin teknik bir konu olduğunu ve bu miktarı sanığın kendiliğinden tespit edip ödeme yapmasının beklenemeyeceğini vurgulamıştır.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay Ceza Genel Kurulu E. 2011/135, K. 2011/140, T. 21.06.2011:
"Somut olayda sanığın, suça konu olan eşyaların teknik bir konu olan ve yıllara göre değişkenlik arzeden gümrüklenmiş değerlerini basit bir araştırmayla öğrenmesinin olanaklı olmadığı gözetilerek, mahkemece, bilirkişi tarafından belirlenen değerin sanığa bildirilmesi ve sonucuna göre hakkındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağına karar verilmesi gerekmektedir."
4.2. Soruşturma ve Kovuşturma Aşamasındaki İhtar Oranları Aynı mıdır?
Hayır. Soruşturma aşamasında ihtar yapılmamışsa, kovuşturma aşamasında yapılan ödeme için geçerli indirim oranı soruşturmadaki 1/2 oranında uygulanır. Kovuşturmada yapılan ihtarda hâkim, soruşturmadaki ihtar eksikliğini gözetmek zorundadır. Bu oran hatalı bildirilerek sanığın yanıltılması bozma nedeni sayılmaktadır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 30.05.2023 tarihli, E. 2022/15425 ve K. 2023/5332 sayılı kararında bu ilkeyi açıkça teyit etmiştir: Soruşturma aşamasında ihtarat yapılmayan sanığa kovuşturma aşamasında yapılan ihtarda indirim oranının "1/3" olarak bildirilmesi yerine "1/2" olarak bildirilmesi gerektiği vurgulanmış; aksine davranış sanığın yanıltılması olarak nitelendirilip bozma sebebi sayılmıştır.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay, 7. Ceza Dairesi, E. 2022/15425, K. 2023/5332, T. 30.05.2023:
"... Hâzinesine ödediği takdirde, hakkında, bu kanunda tanımlanan kaçakçılık suçlarından dolayı verilecek ceza yarı oranında indirilir. Bu fıkra hükmü, mükerrirler hakkında veya suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde uygulanmaz" hükmünü içerdiği, 7242 sayılı Kanun'un 62 nci maddesi ile 5607 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında yapılan değişiklik gereği kovuşturma aşamasında da etkin pişmanlık uygulamasının olanaklı hale geldiği ve 5607 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi kapsamında "Soruşturma evresinde, ihtar yapılmaması hâlinde kovuşturma evresinde hâkim tarafından sanığa ihtar yapılır" düzenlemesinin getirildiği cihetle, soruşturma aşamasında kendisine etkin pişmanlık hususunda ihtarat yapılmayan sanık hakkında, mahkemece sanığa yapılan etkin pişmanlık ihtarında suça konu kaçak eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı ... Hazinesine ödediği takdirde cezada yapılacak indirim oranının "1/2" olacağının bildirilmesi gerekirken, "1/3" oranında indirim yapılacağı bildirilmek suretiyle sanığın yanıltılması hukuka aykırı bulunmuştur."
5. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Hukuka Aykırı Arama Delilin Geçerliliğini Etkiler mi?
Evet. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 217/2. maddesi gereğince hükme esas alınamaz. Usulsüz arama kararına ya da yazılı emir bulunmaksızın gerçekleştirilen aramaya dayanan delillerin yasak delil niteliği taşıdığı kabul edilmektedir.
Bu mesele, Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 08.11.2023 tarihli ve E. 2023/203, K. 2023/588 sayılı kararında kapsamlı biçimde irdelenmiştir. Söz konusu kararda, trafik görevlilerince durdurulup kimlik kontrolü yapılan sanığın şüpheli hareketler sergilemesi üzerine sözlü olarak kaçak sigara taşıdığını belirtmesi ve ardından eşyaları teslim etmesi olayında, usulüne uygun bir arama kararı ya da yazılı emir bulunmaması nedeniyle elde edilen delillerin hukuka aykırı sayıldığı ve bu delillere dayanılarak kurulan mahkûmiyet hükmünün bozulmasına karar verildiği görülmektedir.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay Ceza Genel Kurulu E. 2023/203, K. 2023/588, T. 08.11.2023:
"Sanığın aracında arama yapılmasına ilişkin usulüne uygun bir arama kararı olmadığı gibi gecikmesinde sakınca olduğu gerekçesiyle Cumhuriyet savcısı tarafından da verilmiş bir yazılı arama izni ya da Cumhuriyet savcısına ulaşılamaması nedeniyle kolluk amirince verilmiş yazılı arama emri bulunmadığı, failin üstü, eşyası, konutu, iş yeri ve faile ait diğer yerlerden suç delillerinin elde edilmesinin ancak kanunlar çerçevesindeki düzenlemelere riayet edilmesiyle mümkün olduğu, devletin kamu gücünü kullanan kolluk görevlilerinin karşısında direnme gücü bulunmayan sanığın bu aşamada gösterdiği aracındaki suç delillerinin tespiti ve teslimine ilişkin rızanın hukuken geçerli olmadığının kabulünün gerektiği, bu nedenle olay tutanağı ve dosya kapsamından ilk bakışta görülemeyecek şekilde araç içerisinde bulunan kaçak sigaraların yasak delil niteliğinde olduğu ve CMK’nın 217. maddesine aykırı olan bu delilin de hükme esas alınamayacağı kabul edilmelidir."
Önleme Araması ile Adli Arama Arasındaki Fark Neden Önemlidir?
Adli arama, şüpheli veya delil elde etmek amacıyla hâkim kararı ya da Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılırken önleme araması kamu düzenini koruma amacına yönelik olup mülkî amirin yazılı emriyle gerçekleştirilmektedir. Arama türünün usulüne uygun olmaması, elde edilen delillerin mahkemede kullanılamaması sonucunu doğurabilmektedir.
Yargıtay içtihatlarında bu iki arama türü arasındaki ayrım dikkatle gözetilmektedir. Bir araçta veya kişi üzerinde gerçekleştirilen aramanın hangi yasal yetkiye dayandığı ve aramanın icrasındaki usule uygunluk, delillerin hükme esas alınıp alınmayacağını doğrudan belirlemektedir.
6. Kaçakçılık Suçunda Nakil Aracının Müsaderesi Hangi Şartlara Bağlıdır?
Nakil aracının müsaderesi; suçta kullanılan aracın mülkiyetine, araç sahibinin kastına ve eşyanın aracın yüküne oranına bağlıdır. Araç, iyiniyetli üçüncü kişiye aitse ya da eşya aracın ağırlıklı bölümünü oluşturmuyorsa müsadere yerine iadeye hükmedilebilir.
5607 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 54. maddesinin üçüncü fıkrası, müsadere koşullarını düzenlemektedir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/25502 ve K. 2023/11399 sayılı kararında, kaçak sigaraların taşıma aracı yüküne göre ağırlıklı bölümünü oluşturmadığı, aracın müsaderesinin işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve hakkaniyete uygun olmadığı gerekçesiyle müsadere koşullarının somut olayda gerçekleşmediğini hükme bağlamıştır.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay 7. Ceza Dairesi E. 2021/25502, K. 2023/11399, T. 20.12.2023:
"Dava konusu eşyanın, taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından ağırlıklı bölümünü oluşturmadığı, suça konu eşyanın değerine göre nakil vasıtasının müsaderesinin işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve hakkaniyete uygun olmadığı, buna göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 54 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ve 5607 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki müsadere koşullarının somut olayda bulunmadığı anlaşılmakla; nakil aracının iadesine karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır."
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay 7. Ceza Dairesi E. 2022/11253, K. 2023/1294, T. 15.02.2023:
"İddianamede, suçun işlenmesinde kullanılan nakil aracının müsaderesinin talep edilmemesi karşısında bu yönde hüküm kurulmamasında isabetsizlik bulunmamış olup katılan kurum vekilinin bu konuyla ilgili Temyiz Sebepleri başlığı altında (B-2) numaralı paragrafta değinilen temyiz istemi inceleme dışı bırakılmıştır."
7. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Zincirleme Suç Hükümleri Uygulanır mı?
Evet. Farklı tarihlerde gerçekleştirilen benzer kaçakçılık eylemleri arasında tek bir suç işleme kararının icrası bağının bulunması hâlinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesi kapsamında zincirleme suç hükümleri uygulanabilmektedir. Bu değerlendirme, her somut olayın özgün koşullarına göre yapılmaktadır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi E. 2021/11035 ve K. 2022/2521 sayılı kararında, aynı sanıklar hakkında farklı tarihlerde açılan davaların birleştirilerek zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağının tartışılması gerektiğini vurgulamıştır. Daire, bu hususta şu değerlendirme kriterlerine dikkat çekmiştir: suçun işleniş biçimi, fiillerin gerçekleştiği yer ve zaman, filler arasında geçen süre ve korunan hukuki değer.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay, 7. Ceza Dairesi, E. 2021/11035, K. 2022/2521, T. 14.02.2022:
"Bu dosyalardaki eylemlerin benzer suç vasfına yönelik olduğu gözetilerek suç tarihine ve işlenen suçun niteliğine göre adı geçen sanıkların eylemlerinin TCK.nun 43. maddesi kapsamında zincirleme biçimde kaçakçılık suçunu oluşturup oluşturmadığının takdir ve değerlendirilmesi bakımından, sanıklara ait dosyaların incelenmesi, derdest dosyaların gerektiğinde birleştirilmesi ve sonucuna göre sanıkların hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi, bozmayı gerektirmiş, sanıkların ve katılan ... İdaresi vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK'nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA"
8. Kaçakçılık Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Mümkün müdür?
HAGB'nin uygulanabilmesi için mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi zorunludur. Gümrük kaçakçılığı davalarında bu koşulun yerine getirilmesinde gümrüklenmiş değerin hesaplanması teknik bir süreç olduğundan, zararın sanığa bildirilmesi ve ödeme yapıp yapmayacağının sorulması gerekmektedir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2011/135 ve K. 2011/140 sayılı kararında bu yükümlülüğü açıkça ortaya koymuştur: Gümrük kaçakçılığı suçlarında kamu zararının teknik hesaplama gerektirdiği ve sanığa bildirilmeden, yalnızca zararı gidermediği gerekçesiyle HAGB uygulanmamasının hukuka aykırı olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yargıtay İçtihadı — Yargıtay Ceza Genel Kurulu E. 2011/135, K. 2011/140, T. 21.06.2011:
"Somut olayda sanığın, suça konu olan eşyaların teknik bir konu olan ve yıllara göre değişkenlik arzeden gümrüklenmiş değerlerini basit bir araştırmayla öğrenmesinin olanaklı olmadığı gözetilerek, mahkemece, bilirkişi tarafından belirlenen değerin sanığa bildirilmesi ve sonucuna göre hakkındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağına karar verilmesi gerekmektedir."
9. Gümrük Kaçakçılığı Suçunda Sanık Lehine Kanun Değişikliklerinin Geriye Dönük Uygulanması Nasıl Yapılır?
5237 sayılı TCK'nın 7/2. maddesi uyarınca suç tarihinden sonra yürürlüğe giren ve sanık lehine olan kanun hükümleri geriye dönük olarak uygulanmaktadır. 7242 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikler, bu ilke kapsamında pek çok davada yeniden değerlendirme yapılmasını zorunlu kılmıştır.
5607 sayılı Kanun'da 7242 sayılı Kanun aracılığıyla gerçekleştirilen başlıca lehe değişiklikler şunlardır:
Birincisi, 3/22. fıkraya eşyanın değerinin hafif ya da pek hafif olması hâlinde ceza indirimi öngören düzenleme eklenmiştir. İkincisi, kovuşturma aşamasında da etkin pişmanlık uygulanabilmesine imkân tanınmıştır. Üçüncüsü, etkin pişmanlık ihtaratının hâkim tarafından resen yapılması zorunluluğu getirilmiştir.
Bu değişikliklerin sanık yararına uygulanıp uygulanamayacağının tespiti, birden fazla kanun metninin somut olaya kıyaslanmasını gerektirmektedir. Yargıtay, bu kıyaslamanın hangi tarihlerdeki mevzuata göre yapılacağını her davada titizlikle incelemektedir.
10. Sonuç
Gümrük kaçakçılığı suçu, görünürde basit bir eşya tespitine dayansa da hukuki boyutuyla oldukça katmanlı bir değerlendirme sürecini gerektirmektedir. Suçun oluşup oluşmadığı; yalnızca kaçak eşyanın ele geçirilmesiyle değil, eşyanın miktarı ve niteliği, sanığın kastı, aramanın hukuka uygunluğu, delillerin geçerliliği ve kanunun sanık lehine hükümlerine ilişkin kapsamlı bir irdelemeyle belirlenmektedir.
Yargıtay içtihatları incelendiğinde, hakimlerin ve savcıların sanık haklarına ilişkin yükümlülükleri (özellikle etkin pişmanlık ihtaratı ve kişisel kullanım muafiyeti) yerine getirmeksizin kurulan mahkûmiyet hükümlerinin bozulduğu görülmektedir. Bu içtihatlar, suçun teknik boyutu kadar yargılama sürecindeki usul güvencelerinin de ne denli belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır.
"Şüpheden sanık yararlanır" ilkesi, gümrük kaçakçılığı davalarında da etkin biçimde uygulanan temel bir ceza muhakemesi güvencesi olmaya devam etmektedir. Eşyanın ticari amaçla bulundurulduğunun her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerle kanıtlanamaması hâlinde mahkûmiyete hükmedilemeyeceği, Yargıtay'ın yerleşik tutumu olarak değerini korumaktadır.
