Ceza hukuku, suç sayılan fiilleri ve yaptırımlarını 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile, yargılama usulünü 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile düzenleyen alandır. Savunma hakkı süreye bağlı adımlarla kullanılır: 7499 sayılı Kanun sonrasında tutuklama kararına itiraz, takipsizlik kararına itiraz, istinaf ve temyiz sürelerinin tamamı iki haftaya çekilmiştir; şikayete tabi suçlarda şikayet hakkı ise fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır. Suç oluşturmayan kabahatlerde yaptırım idari para cezasıdır; bu kararların denetimi, tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine yapılacak başvuruyla sağlanır. Bu sayfadaki rehberler; soruşturma evresindeki hakları, koruma tedbirlerine karşı başvuru yollarını, uzlaştırma ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumları ve kanun yollarını güncel yargı kararlarıyla ele alır.
Soruşturma: savcılık ve kolluk eliyle yürür; ifade, gözaltı, arama ve el koyma bu evrede gerçekleşir. Şüphelinin müdafi yardımından yararlanma ve susma hakkı ilk andan itibaren geçerlidir. Delil yeterliyse iddianame düzenlenir, aksi halde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Kovuşturma: iddianamenin kabulüyle başlar ve hükümle sonuçlanır. Hukuka aykırı yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz; gerekçenin eksik veya çelişkili olması kanun yolunda bozma sebebidir. Görevli mahkeme, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesidir.
| İşlem | Süre | Dayanak | Mercii |
|---|---|---|---|
| Şikayete tabi suçlarda şikayet | 6 ay (fail ve fiilin öğrenilmesinden) | TCK m. 73 | Cumhuriyet savcılığı veya kolluk |
| Gözaltı süresi | 24 saat; toplu suçlarda uzatmalarla 4 güne kadar | CMK m. 91 | Cumhuriyet savcısı |
| Tutuklama ve adli kontrol kararına itiraz | 2 hafta (kararın öğrenilmesinden) | CMK m. 268 | Bir sonraki numaralı hakimlik veya üst mahkeme |
| Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz | 2 hafta (tebliğden) | CMK m. 173 | Sulh ceza hakimliği |
| İstinaf başvurusu | 2 hafta (gerekçeli kararın tebliğinden) | CMK m. 273 | Kararı veren mahkeme |
| Temyiz başvurusu | 2 hafta (tebliğden) | CMK m. 291 | Kararı veren mahkeme |
| HAGB denetim süresi | 5 yıl | CMK m. 231 | Hükmü veren mahkeme |
| Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru | Başvuru yollarının tüketilmesinden itibaren 30 gün | 6216 sayılı Kanun m. 47 | Anayasa Mahkemesi |
| İdari para cezasına başvuru | 15 gün (tebliğ veya tefhimden) | 5326 sayılı Kanun m. 27 | Sulh ceza hakimliği |
| Sulh ceza hakimliği kararına itiraz | 7 gün (tebliğden) | 5326 sayılı Kanun m. 29 | İtirazı incelemeye yetkili hakimlik |
Koruma tedbirleri: tutuklama, kuvvetli suç şüphesi ile kaçma veya delil karartma tehlikesinin birlikte bulunmasını gerektirir ve ölçülülük denetimine tabidir. Tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz iki hafta içinde yapılır; itiraz yolu tüketildikten sonra kişi özgürlüğü yönünden bireysel başvuru gündeme gelir.
Cezanın bireyselleştirilmesi: iki yıl veya daha az hapis ile adli para cezalarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve seçenek yaptırımlar değerlendirilir. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı itiraz değil istinaf yoluna başvurulur; sanığın kabulü şartı da kaldırılmıştır. Denetim süresi sorunsuz tamamlandığında dava düşer; HAGB kaydının özel sicilden silinmesi ise ayrı bir başvuru gerektirir.
Uzlaştırma: kanunda sayılan suçlarda soruşturma ve kovuşturma evresinde uzlaştırma yoluna gidilir. Uzlaşmanın sağlanması halinde kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilir; uzlaştırma kapsamındaki bir dosyada bu adım atılmadan hüküm kurulması bozma sebebidir.
İdari para cezaları: kabahat niteliğindeki fiillerde idari yaptırım kararına karşı on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurulur; süre geçirilirse karar kesinleşir ve tahsil aşamasına geçilir. Hakimlik kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir, ancak kanunda belirlenen parasal sınırı aşmayan cezalarda verilen karar kesindir. Ceza yalnız başına değil de işyeri kapatma, ruhsat iptali veya faaliyetin durdurulması gibi bir idari işlemle birlikte verilmişse görev idari yargıya geçer; vergi cezaları gibi özel kanunlarda ayrı süre ve merci öngörülen haller de saklıdır. Kanun yoluna başvurulmadan yapılan ödemede öngörülen indirim, dava hakkından vazgeçme sonucunu doğurur.
İnfaz ve adli sicil: kesinleşen cezanın çektirilme biçimi 5275 sayılı Kanuna tabidir; denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hesapları suç tipine göre değişir. Mahkumiyetin sonuçları, adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesi talebiyle ortadan kaldırılabilir.
Tutuklama kararına itiraz süresi kaç gündür?
Kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır; bu süre 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. İtiraz, kararı veren mercie verilen dilekçeyle yapılır ve kural olarak duruşmasız incelenir. Bundan bağımsız olarak tahliye talebi yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.
Şikayete tabi suçlarda şikayet süresi ne kadardır?
Fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır. Bu süre geçtikten sonra şikayet hakkı düşer; şikayete bağlı olmayan suçlarda ise soruşturma dava zamanaşımı içinde resen yürütülür.
HAGB kararı adli sicilde görünür mü?
Adli sicil ve arşiv kaydına işlenmez; yalnızca yetkili mercilerin erişebildiği özel bir sisteme kaydedilir. Denetim süresi ihlalsiz tamamlandığında mahkemeden düşme kararı alınması ve bu kararla sicil kaydının kaldırılması için başvuru yapılması gerekir.
Ceza mahkemesi kararına karşı istinaf süresi nedir?
Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Süre artık tefhimle değil tebliğle işlemeye başladığından süre tutum dilekçesi uygulaması kaldırılmıştır. Temyiz süresi de bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden itibaren iki haftadır; 1 Haziran 2024 öncesinde verilen kararlarda eski süreler uygulanır.
İdari para cezasına hangi sürede ve nereye itiraz edilir?
Özel kanununda ayrı bir yol öngörülmemişse, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurulur. Süre hak düşürücüdür; mücbir sebep halinde ise sebebin ortadan kalkmasından itibaren yedi gün içinde başvuru yapılabilir. Hakimliğin kararına karşı yedi gün içinde itiraz yolu açıktır.
Mevzuat metinleri için mevzuat.gov.tr · İçerik: Av. Muhammet Çoban (İstanbul Barosu, Sicil No: 77466) · Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin değerlendirme yerine geçmez.
