Miras hukuku, ölümle birlikte terekenin kimlere ve hangi oranda geçeceğini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çerçevesinde düzenleyen alandır. Süreler hak kaybının en sık kaynağıdır: mirasın reddi 3 ay, tenkis davası öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde 10 yıl, veraset ve intikal vergisi beyannamesi ise kural olarak 4 ay içinde verilir. Buna karşılık mirastan mal kaçırma iddiasına dayanan tapu iptali talebi süreye bağlı değildir. Bu sayfadaki rehberler; yasal mirasçılık düzenini, saklı pay ve tenkis hesabını, mirasın reddini, muvazaalı devirleri ve yabancılık unsuru taşıyan terekeleri güncel yargı kararlarıyla ele alır.
Kim mirasçıdır: zümre sistemi ve sağ kalan eşin payı, mirasbırakanın ölüm tarihinde yürürlükte olan kanuna göre belirlenir; mirasçılık belgesi bu tespiti gösteren ve aksi ispatlanabilen bir karinedir. Tereke neyi kapsar: aktif ve pasif birlikte devrolur; borcun malvarlığını aşması halinde ret ve resmi tasfiye yolları gündeme gelir. Paylar zedelenmiş midir: mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar ile ölüme bağlı tasarruflar saklı payı ihlal ediyorsa tenkis, işlem gerçekte danışıklı ise tapu iptali istenir. Bu üç soruya verilen yanıt, açılacak davayı ve uygulanacak süreyi doğrudan değiştirir.
| Dava veya talep | Süre | Dayanak | Mercii |
|---|---|---|---|
| Mirasın reddi | 3 ay | TMK m. 606 | Sulh hukuk mahkemesi |
| Terekenin borca batık olduğunun tespiti (hükmen ret) | Süreye tabi değil | TMK m. 605/2 | Asliye hukuk mahkemesi |
| Reddin iptali (alacaklıların talebi) | Ret tarihinden itibaren 6 ay | TMK m. 617 | Asliye hukuk mahkemesi |
| Tenkis davası | Öğrenmeden 1 yıl, her halde 10 yıl | TMK m. 571 | Asliye hukuk mahkemesi |
| Vasiyetnamenin iptali | Öğrenmeden 1 yıl; iyiniyetli davalıda 10, kötüniyetlide 20 yıl | TMK m. 559 | Asliye hukuk mahkemesi |
| Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil | Süreye tabi değil | TMK m. 706, TBK m. 19 | Asliye hukuk mahkemesi |
| Miras sebebiyle istihkak davası | Öğrenmeden 1 yıl, her halde 10 yıl; kötüniyette 20 yıl | TMK m. 639 | Asliye hukuk mahkemesi |
| Veraset ve intikal vergisi beyannamesi | Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellefler Türkiye'deyse 4 ay | 7338 sayılı Kanun m. 9 | Vergi dairesi |
Mirasçılık sıfatı ve paylar: yasal mirasçılık düzeni ve pay oranları, ölüm tarihindeki mevzuata göre hesaplanır. Gerçek durumu yansıtmayan mirasçılık belgesinin iptali her zaman istenebilir; belge, aksi ispatlanana kadar geçerli sayılır.
Mirastan mal kaçırma: görünürde satış, gerçekte bağış niteliği taşıyan devirlerde muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası açılır. Muvazaa iddiası kanıtlanamazsa talebin tenkise dönüşebilmesi için davanın kademeli kurulması yerinde olur.
Borçlu tereke: ret beyanı üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılır. Tereke işlerine karışan veya mirası kabul anlamına gelen davranışta bulunan mirasçı ret hakkını yitirir; buna karşılık ölüm anında borca batıklık açıksa miras reddedilmiş sayılır ve bu durum süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.
Ölüme bağlı tasarruflar: vasiyetname ve miras sözleşmeleri şekil şartlarına, ehliyete ve irade serbestisine ilişkin denetime tabidir. Saklı payı zedeleyen kısım, tasarrufun tamamı geçersiz sayılmadan tenkis yoluyla indirime uğrar.
Yabancılık unsuru: yurt dışındaki terekenin Türkiye'de tasfiyesinde taşınmazlar bulundukları ülke hukukuna, taşınırlar ise mirasbırakanın milli hukukuna tabidir. Yabancı makamdan alınan veraset senedi, tanıma veya tasdik kararı olmaksızın tapu siciline işlenemez.
Mirasın reddi süresi ne kadardır?
Yasal mirasçılar için ölümün öğrenildiği tarihten, atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren üç aydır. Süre hak düşürücüdür; tereke işlerine karışmak veya mirası kabul anlamına gelen bir davranışta bulunmak ret hakkını sona erdirir.
Üç aylık ret süresi geçmişse borçlu terekeden korunmak mümkün müdür?
Mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Alacaklının takibi halinde mirasçı, terekenin borca batık olduğunun tespitini süreye bağlı olmaksızın dava edebilir.
Tenkis davası hangi sürede açılır?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılır. Bu süre her halde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı, diğer tasarruflarda mirasın açıldığı tarihten itibaren on yılla sınırlıdır.
Muris muvazaası davası zamanaşımına tabi midir?
Danışıklı işlem baştan itibaren geçersiz sayıldığından bu iddiaya dayalı tapu iptali ve tescil talebi süreye bağlı değildir. Mirasçılar, saklı pay sahibi olsun ya da olmasın, kendi payları oranında tek başlarına dava açabilir.
Miras davalarında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
Mirasçılık belgesi verilmesi ve terekenin tespiti gibi çekişmesiz yargı işleri sulh hukuk mahkemesinde, tenkis, muvazaa ve vasiyetnamenin iptali gibi çekişmeli davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir ve kesindir.
Bu sayfadaki rehberler konu başlıklarına göre gruplanmıştır. Başlıklar ilgili konunun ana rehberine, altındaki makaleler ise alt konulara ve kanun maddelerine ilişkin ayrıntılara bağlanır.
A. Yasal Mirasçılar ve Miras Payları (TMK m. 495-501)
B. Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?
C. Saklı Pay Oranları ve Hesaplama Yöntemi
D. Reddi Miras Süresi: Mirasın Reddi Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?
E. Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? Rızai Taksim ve Dava Süreci
F. Yurtdışındaki Mirasın Türkiye’de Tasfiyesi
G. Veraset ve İntikal Vergisi: Süre, Oran ve Hesaplama
Mevzuat metinleri için mevzuat.gov.tr · İçerik: Av. Muhammet Çoban (İstanbul Barosu, Sicil No: 77466) · Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin değerlendirme yerine geçmez.
