Muhammet Çoban Hukuk & Danışmanlık
İcra ve İflas Hukuku; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na (İİK) tabi ödenmeyen borçların (fatura, senet, çek, kira, mahkeme kararı) kamu gücüyle (cebri icra) tahsil edilmesini ve mali durumu bozulan şirketlerin tasfiye veya yeniden yapılandırma (konkordato) süreçlerini düzenleyen hukuk dalıdır. İcra takiplerinde süreler çok kısadır; genel haciz yolunda ödeme emrine itiraz süresi 7 gün, kambiyo senetlerinde (çek/senet) ise 5 gündür. Bu kategoride; ilamlı ve ilamsız icra takipleri, maaş/banka hacizlerinin kaldırılması, itirazın iptali davaları ve iflas/konkordato süreçlerine dair güncel Yargıtay kararları ışığında hazırladığımız hukuki rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Modern hukuk sistemlerinde, kişilerin kendi alacaklarını zor kullanarak tahsil etmesi (ihkak-ı hak) yasaktır. Alacağını tahsil edemeyen bir birey veya şirket, bu tahsilatı ancak devletin icra daireleri aracılığıyla, yasal çerçevede gerçekleştirebilir. Öte yandan icra hukuku, sadece alacaklıyı değil; haksız veya gerçeğe aykırı bir borçla karşı karşıya kalan borçluyu da koruyan şekil ve itiraz kurallarına sahiptir.
Alacağın türüne ve dayandığı belgeye göre İcra Müdürlüklerinde başlatılacak takip yolları farklılık gösterir:
İlamsız İcra Takibi: Herhangi bir mahkeme kararına veya yazılı bir belgeye dayanması zorunlu olmayan (fatura, cari hesap veya sözlü anlaşma) genel haciz yoludur. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz ederek takibi durdurabilir.
İlamlı İcra Takibi: Bir mahkeme kararına (ilam) dayanan takip türüdür. İlamlı icraya karşı "benim böyle bir borcum yok" şeklinde doğrudan itiraz edilemez; takibin durdurulması ancak İcra Hukuk Mahkemesinde ''icra memur muamelesini şikayet'' ve "Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması)" kararı alınmasıyla mümkündür.
Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu: Alacağın çek, poliçe veya emre yazılı senede dayandığı takiplerdir. İtiraz süresi sadece 5 gün olup, itiraz doğrudan İcra Hukuk Mahkemesine yapılmalıdır. İtiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz.
İcra takiplerinin durması veya haksız takiplerin bertaraf edilmesi amacıyla açılan temel davalar şunlardır:
İtirazın İptali ve Kaldırılması Davası: Borçlunun 7 günlük sürede yaptığı itirazla duran takibin devam etmesi için alacaklı tarafından açılan davalardır. Haksız itiraz eden veya takip başlatan taraf aleyhine %20'den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilir.
Menfi Tespit ve İstirdat Davaları: Borçlunun, icra takibi öncesinde veya sırasında "böyle bir borcu olmadığını" ispatlamak için açtığı (Menfi Tespit) veya haciz baskısı altında ödemek zorunda kaldığı parayı geri almak için açtığı (İstirdat) davalardır.
İstihkak Davaları: Haczedilen malların borçluya değil, kendisine ait olduğunu iddia eden üçüncü kişilerin mülkiyet haklarını korumak için açtığı davalardır.
Tacir statüsündeki sermaye şirketlerinin (A.Ş. ve Ltd. Şti.) mali darboğaza girmesi durumunda İflas Hukuku devreye girer. Şirketin borca batık olması halinde iflası istenebileceği gibi; dürüst borçluların şirketlerini kurtarabilmesi amacıyla Asliye Ticaret Mahkemelerine başvurularak Konkordato (yeniden yapılandırma ve hacizlere karşı koruma kalkanı) süreci başlatılabilir.
İcra ve İflas hukuku, 5 ve 7 günlük kesin hak düşürücü sürelerin yer aldığı, bir günlük gecikmenin dahi ev, araç veya banka hesaplarına haciz konulmasıyla (veya alacaklı taraf için alacağın tahsil imkanının yitirilmesiyle) sonuçlanabileceği en şekilci alanlardan biridir. Gerek alacakların hızlı ve yasal yoldan tahsili gerekse haksız icra takiplerine karşı malvarlığınızın korunması adına, sürecin her aşamasında dikkatle takip edilmesi gerekir.
