Sosyal güvenlik hukuku, sigortalılık, prim, emeklilik ve kurum alacaklarına ilişkin ilişkileri 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde düzenleyen alandır. Yargı yoluna gitmeden önce Kuruma başvurulması dava şartıdır; başvurudan itibaren 60 gün içinde yanıt alınamazsa dava açılabilir. Bildirilmeyen çalışmaların tespiti 5 yıllık hak düşürücü süreye, ödeme emrine itiraz 15 güne, idari para cezasında yargı yolu ise itirazın reddinden itibaren 30 güne tabidir. Bu sayfadaki rehberler; hizmet tespitini, malulen emekliliği, yurt dışı borçlanmasını ve kurum alacaklarına karşı başvuru yollarını güncel yargı kararlarıyla ele alır.
Kuruma başvuru: sigortalılık, prim ve aylık taleplerinde idari aşama zorunludur; bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. İş mahkemesi: hizmet tespiti, sigortalılığın başlangıcı, aylık bağlanması ve kurum ödeme emirlerine karşı açılan davalar bu mahkemede görülür. İdare mahkemesi: idari para cezalarına ilişkin uyuşmazlıklar, Kurum nezdindeki itiraz aşaması tamamlandıktan sonra idari yargıya taşınır. Yargı kolunun yanlış seçilmesi süre kaybına ve alacağın kesinleşmesine yol açtığından, tebliğ edilen belgenin niteliği ilk aşamada belirlenmelidir.
| İşlem | Süre | Dayanak | Mercii |
|---|---|---|---|
| Kuruma ön başvuru (dava şartı) | Yanıt verilmezse 60 gün sonunda dava | 7036 sayılı Kanun m. 4 | Sosyal Güvenlik Kurumu |
| Hizmet tespit davası | Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl | 5510 sayılı Kanun m. 86 | İş mahkemesi |
| Kurum ödeme emrine karşı dava | 15 gün (tebliğden) | 5510 sayılı Kanun m. 88 | İş mahkemesi |
| İdari para cezasına Kurum nezdinde itiraz | 15 gün (tebliğden) | 5510 sayılı Kanun m. 102 | Kurumun ilgili ünitesi |
| İtirazın reddi üzerine dava | 30 gün | 5510 sayılı Kanun m. 102 | İdare mahkemesi |
| İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi | 3 iş günü | 5510 sayılı Kanun m. 13-14 | Sosyal Güvenlik Kurumu |
| Gelir ve aylık talepleri | Hakkı doğuran olaydan itibaren 5 yıl | 5510 sayılı Kanun m. 97 | Sosyal Güvenlik Kurumu |
| Yurt dışı borçlanma bedelinin ödenmesi | Tebliğden itibaren 3 ay | 3201 sayılı Kanun | Sosyal Güvenlik Kurumu |
Bildirilmeyen çalışmalar: sigortalılığı Kuruma bildirilmeyen dönemler hizmet tespit davasıyla saptanır. Beş yıllık hak düşürücü süre, çalışmanın Kurumca resen tespit edildiği veya işveren kayıtlarında yer aldığı hallerde işlemez; bu ayrım davanın kaderini belirler.
Kurum alacakları: Kurum, icra dairesine gitmeksizin doğrudan ödeme emri düzenleyerek takip başlatabilir. Ödeme emrine karşı on beş günlük dava süresi kaçırıldığında borç kesinleşir; ödeme emrinin zorunlu içerik unsurlarını taşımaması ise sürenin başlamadığı sonucunu doğurabilir.
İdari para cezaları: SGK idari para cezalarına itiraz önce Kurum ünitesine yapılır; peşin ödeme halinde kanunda öngörülen indirimden yararlanılır, ancak bu tercih dava hakkını sona erdirir.
Maluliyet ve aylık talepleri: malulen emeklilikte sağlık kurulu raporu tek başına yeterli değildir; nihai karar Kurum Sağlık Kurulunca verilir, ret kararına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu nezdinde itiraz edilebilir veya doğrudan dava açılabilir.
Hizmet birleştirme ve borçlanma: yurt dışı hizmet borçlanmasında başvuru için hak düşürücü süre bulunmaz; buna karşılık tahakkuk eden bedelin üç ay içinde ödenmemesi borçlanmayı geçersiz kılar ve yeniden başvuruyu gerektirir.
SGK'ya karşı dava açmadan önce Kuruma başvuru zorunlu mudur?
Zorunludur. Sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda önce Kuruma başvurulması dava şartıdır; başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Talep altmış gün içinde karşılanmazsa dava yolu açılır.
Hizmet tespit davası hangi sürede açılır?
Tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılır ve bu süre hak düşürücüdür. Çalışmanın Kurumca resen tespit edildiği veya işverenin kayıt ve bildirimlerinde yer aldığı hallerde süre uygulanmaz.
SGK ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?
Ödeme emrinin usulüne uygun tebliğinden itibaren on beş gündür ve dava iş mahkemesinde açılır. Tebligat usulsüz yapılmışsa süre, borçlunun işlemi öğrendiği tarihte işlemeye başlar.
SGK idari para cezasına nereye itiraz edilir?
Tebliğden itibaren on beş gün içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilir. İtirazın reddi halinde, ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Malulen emeklilik için aranan kayıp oranı nedir?
Çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışının kaybedildiğinin Kurum Sağlık Kurulunca tespiti aranır. Ayrıca sigortalılık süresi ve prim gün sayısına ilişkin koşulların sağlanması gerekir; işe girdiği tarihte malul olduğu belirlenenler bu hükümlerden yararlanamaz.
Mevzuat metinleri için mevzuat.gov.tr · İçerik: Av. Muhammet Çoban (İstanbul Barosu, Sicil No: 77466) · Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin değerlendirme yerine geçmez.
