Yabancılar hukuku, yabancıların Türkiye'ye girişini, kalışını ve korunmasını 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde düzenleyen alandır. Süreler diğer idari uyuşmazlıklara göre belirgin biçimde kısadır: sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi 7 gün, uluslararası koruma kararlarına idari itiraz 10 gün, ikamet izni ret ve iptal işlemlerinde ise genel 60 günlük süre uygulanır. Bu sayfadaki rehberler; ikamet ve çalışma izinlerini, sınır dışı ile giriş yasağı kararlarını, idari gözetimi, uluslararası koruma statülerini ve Türk vatandaşlığının kazanılmasını güncel mevzuat ve yargı kararlarıyla ele alır.
Sınır dışı ve giriş yasağı: valilikçe alınan kararlara karşı yedi günlük özel süre içinde idare mahkemesine başvurulur; mahkemenin kararı kesindir. İdari gözetim: geri gönderme merkezine yerleştirme kararı idari yargıda değil, sulh ceza hakimliğinde denetlenir ve bu başvuru için süre öngörülmemiştir. İzin işlemleri: ikamet izninin reddi, iptali veya uzatılmaması genel altmış günlük süreye tabidir; çalışma izni kararlarında ise önce Bakanlığa itiraz yolu işletilir. Yanlış merci veya yanlış süre tercihi, çoğu dosyada telafisi mümkün olmayan sonuç doğurur.
| İşlem | Süre | Dayanak | Mercii |
|---|---|---|---|
| Sınır dışı etme kararına karşı dava | 7 gün (tebliğden) | 6458 sayılı Kanun m. 53 | İdare mahkemesi; karar kesindir |
| Türkiye'yi terk süresi | 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar | 6458 sayılı Kanun m. 56 | Valilik |
| İdari gözetim kararına itiraz | Süre sınırı yok; hakim 5 gün içinde karar verir | 6458 sayılı Kanun m. 57 | Sulh ceza hakimliği |
| Uluslararası koruma kararına idari itiraz | 10 gün | 6458 sayılı Kanun m. 80 | Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonu |
| Uluslararası koruma kararına karşı dava | 30 gün; kabul edilemez ve hızlandırılmış kararlarda 15 gün | 6458 sayılı Kanun m. 80 | İdare mahkemesi |
| İkamet izninin reddi, iptali veya uzatılmaması | 60 gün | İYUK m. 7 | İdare mahkemesi |
| Çalışma izni kararına itiraz | 30 gün; reddi halinde idari yargı yolu | 6735 sayılı Kanun m. 20 | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| Vize veya ikamet süresinin ihlali | 10 günü aşan ihlal sınır dışı sebebidir | 6458 sayılı Kanun m. 54 | Valilik |
Sınır dışı etme kararı: karar valilikçe alınır ve gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir. Yedi günlük süre içinde dava açılması halinde, kanunda sayılan istisnalar dışında yargılama sonuçlanmadan sınır dışı işlemi uygulanamaz. Hayati tehlike arz eden hastalığı bulunanlar, gebeler ve mağdur destek sürecinden yararlananlar bakımından koruyucu hükümler ayrıca değerlendirilir.
Giriş yasağı ve tahdit kodları: ülkeye giriş yasağı süresi kural olarak beş yılı aşamaz; kamu düzeni veya kamu güvenliği yönünden ciddi tehdit halinde bu süre uzatılabilir. Yasağın dayandığı kodun hangi sebebe bağlandığı, kaldırma talebinin hukuki çerçevesini belirler.
İdari gözetim: gözetim süresi altı ayı aşamaz; koşulların devam etmesi halinde uzatma mümkündür ve her ay resen değerlendirme yapılır. Gözetim kararına karşı sulh ceza hakimliğine yapılan başvuru için süre aranmaz, hakimlik beş gün içinde kesin olarak karar verir.
İkamet ve çalışma izinleri: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve mağdur ikamet izinleri farklı koşullara bağlıdır. Adres kayıt yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ve izin süresinin ihlali, yenileme başvurularının reddine ve vatandaşlık sürecine olumsuz yansımaya yol açar.
Vatandaşlığın kazanılması: genel yolda kesintisiz beş yıl ikamet ile diğer koşulların birlikte sağlanması aranır. Evlilik yoluyla kazanmada en az üç yıllık fiilen birlikte yaşanan evlilik şartı bulunur; istisnai kazanma ise Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır ve idarenin takdir yetkisi çerçevesinde değerlendirilir.
Sınır dışı etme kararına itiraz süresi kaç gündür?
Kararın tebliğinden itibaren yedi gündür ve başvuru idare mahkemesine yapılır. Bu süre 7196 sayılı Kanunla on beş günden yedi güne indirilmiştir. Mahkeme on beş gün içinde karar verir ve verilen karar kesindir.
Dava açılması sınır dışı işlemini durdurur mu?
Kural olarak durdurur; dava açma süresi içinde veya yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilemez. Terör örgütü bağlantısı, kamu düzeni yönünden tehdit ve giriş yasağını ihlal gibi kanunda sayılan hallerde bu koruma uygulanmaz.
İdari gözetim kararına nasıl itiraz edilir?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hakimliğine başvurur; başvuru için süre öngörülmemiştir ve gözetimi kendiliğinden durdurmaz. Hakimlik beş gün içinde kesin olarak karar verir, koşullar değiştiğinde yeniden başvuru mümkündür.
İkamet izni reddedilirse ne yapılabilir?
Ret veya iptal işlemine karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır ve dilekçede yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilir. Uzatma başvurusu reddedilenlerin on gün içinde ülkeden çıkmaması, sınır dışı sebebi oluşturur.
Uluslararası koruma başvurusu reddedilirse hangi yollar açıktır?
Karara karşı tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir veya otuz gün içinde doğrudan idare mahkemesinde dava açılabilir. Kabul edilemez bulunan başvurular ile hızlandırılmış değerlendirmeye tabi kararlarda dava süresi on beş gündür.
Mevzuat metinleri için mevzuat.gov.tr · İçerik: Av. Muhammet Çoban (İstanbul Barosu, Sicil No: 77466) · Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin değerlendirme yerine geçmez.
