İdare hukuku, kamu gücü kullanan idarenin işlem ve eylemlerinin yargısal denetimini 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde düzenleyen alandır. Genel dava açma süresi idare mahkemelerinde 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gündür; idari eylemden doğan zararlarda ise önce idareye başvurulması zorunludur ve bu başvuru eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halde 5 yıl içinde yapılır. Bu sayfadaki rehberler; iptal davasının koşullarını, tam yargı davasında zarar ve illiyet bağını, yürütmenin durdurulmasını ve disiplin işlemlerinin denetimini güncel yargı kararlarıyla ele alır.
İptal davası: menfaati ihlal edilen kişi, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarındaki hukuka aykırılığı ileri sürer; iptal kararı işlemi geçmişe etkili olarak ortadan kaldırır. Tam yargı davası: hakkı ihlal edilen kişi uğradığı zararın giderilmesini ister; hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ile zarar arasındaki illiyet bağı kurulmalıdır. Dava konusu edilebilirlik: yalnızca kesin ve icrai işlemler denetlenir; hazırlık işlemleri, iç genelgeler ve müfettiş raporları tek başına dava konusu yapılamaz. Özel kanunlarda öngörülen zorunlu başvuru yolları tüketilmeden açılan davalar usulden reddedilir.
| İşlem | Süre | Dayanak | Mercii |
|---|---|---|---|
| İptal davası | 60 gün; vergi mahkemelerinde 30 gün | İYUK m. 7 | Danıştay, idare ve vergi mahkemeleri |
| Üst makama başvuru | Dava süresi içinde; 30 gün cevapsızlıkta zımni ret | İYUK m. 11 | Üst makam veya işlemi yapan makam |
| İdareden işlem yapılmasının istenmesi | 30 gün cevap süresi; kesin olmayan cevapta bekleme en çok 4 ay | İYUK m. 10 | İlgili idare |
| İdari eylemden doğan zararda ön başvuru | Öğrenmeden 1 yıl, her halde 5 yıl; ret üzerine 30 gün içinde dava | İYUK m. 13 | İlgili idare, ardından idare mahkemesi |
| Yürütmenin durdurulması kararına itiraz | 7 gün | İYUK m. 27 | Bir üst yargı mercii |
| İstinaf başvurusu | 30 gün | İYUK m. 45 | Bölge idare mahkemesi |
| Temyiz başvurusu | 30 gün | İYUK m. 46 | Danıştay |
| İdarenin yargı kararını uygulama süresi | Tebliğden itibaren 30 gün | İYUK m. 28 | İlgili idare |
İşlemin hukuka uygunluk denetimi: idari işlemin iptali davasında beş unsurun tamamı incelenir. Takdir yetkisi sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında kullanılan yetki, maksat unsuru yönünden hukuka aykırı sayılır.
İdarenin sorumluluğu: tam yargı davası doğrudan açılabileceği gibi iptal davasıyla birlikte veya iptal kararının ardından da açılabilir. Zarar kalemlerinin somutlaştırılması ve nedensellik bağının kurulması dosyanın belirleyici eksenidir.
Kamu personeli işlemleri: atama, nakil, görevden uzaklaştırma ve disiplin cezaları idari yargı denetimine tabidir. Özel disiplin mevzuatı, genel altmış günlük süreden farklı itiraz süreleri öngörebildiğinden ilk incelenmesi gereken metin ilgili kurumun kendi kanunudur.
Yürütmenin durdurulması: telafisi güç veya imkansız zarar ile açık hukuka aykırılık koşullarının birlikte gerçekleşmesi aranır. Dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmadığından, talep dilekçede açıkça ileri sürülmelidir.
İmar ve kamulaştırma işlemleri: plan değişiklikleri, encümen kararları ve yapı ruhsatına ilişkin işlemler ilan ve askı sürelerine bağlı özel bir süre rejimine tabidir; askı süresi içinde yapılan itiraz, dava açma süresini etkiler.
İdari işleme karşı dava açma süresi kaç gündür?
Özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmemişse Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar; tebligat usulsüz ise ilgilinin işlemi öğrendiği tarih esas alınır.
İdareye başvurmak dava açma süresini durdurur mu?
Başvuru dava açma süresi içinde yapılmışsa süreyi durdurur. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve duran süre, başvuruya kadar geçen günler de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar. Bu süre 7331 sayılı Kanunla altmış günden otuz güne indirilmiştir.
Tam yargı davasında idareye ön başvuru zorunlu mudur?
İdari eylemlerden doğan zararlarda zorunludur; eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde beş yıl içinde idareye başvurulur, talebin kısmen veya tamamen reddi üzerine otuz gün içinde dava açılır. İdari işlemden doğan zararlarda ise doğrudan dava yolu açıktır.
Yürütmenin durdurulması hangi şartlarda verilir?
İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte bulunması gerekir. Karar gerekçeli verilir ve kural olarak teminat karşılığında hüküm kurulur; karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir.
İdare iptal kararını ne kadar sürede uygulamak zorundadır?
Kararın idareye tebliğinden itibaren en geç otuz gün içinde gereğini yerine getirmekle yükümlüdür. Kararın uygulanmaması, ilgili lehine tazminat sorumluluğu ile birlikte kamu görevlisinin kişisel sorumluluğunu da gündeme getirebilir.
Mevzuat metinleri için mevzuat.gov.tr · İçerik: Av. Muhammet Çoban (İstanbul Barosu, Sicil No: 77466) · Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin değerlendirme yerine geçmez.
