...
Türk Ceza Kanunu kapsamında uyuşturucu kullanım ve ticaret ayrımı hususunda Yargıtay tarafından belirlenen kriterleri ve cezai sorumluluğu sembolize eden; siyah kapüşonlu hırka giymiş, yüzünü eliyle gizleyen ve diğer elinde şeffaf küçük kilitli poşet içinde madde bulunduran, duvara yaslanmış bir şüpheliyi gösteren kurumsal ceza hukuku görseli.

Uyuşturucu Kullanım ve Ticaret Ayrımı: TCK 188 İçin 5 Kritik Ölçüt

Temmuz 6, 2026
Boşanma davası sürecinde ve sonrasında hükmedilen nafaka türleri ile mali yükümlülüklerin hesaplanmasını sembolize eden; ahşap masa üzerinde duran kırık kalpli aile figürleri, madeni paralar ve bir hesap makinesinin yer aldığı kurumsal aile hukuku görseli.

Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk ve Yardım Nafakası

Temmuz 7, 2026

Muhammet Çoban Hukuk & Danışmanlık

Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme: Şartlar, Süreler ve Güncel İçtihat

Makale Yol Haritası
Tanım ve Hukuki Nitelik ➔ Yararlanma Şartları ➔ Süre Rejimleri ➔ Yükümlülükler ve İhlal ➔ Koşullu Salıverilme ve Geri Alma ➔ SSS

Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kalan iyi hâlli hükümlünün, cezasının kalan kısmını ceza infaz kurumu dışında, denetim ve yükümlülükler altında infaz etmesini sağlayan bir infaz usulüdür. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 105/A maddesinde düzenlenen bu kurum, koşullu salıverilme (m. 107) ile birlikte, hükümlünün topluma kademeli dönüşünü sağlayan iki aşamalı bir sistem oluşturur. Genel kural, koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalan hükümlülerin bu usulden yararlanabilmesidir; ancak 30/03/2020 öncesi suçlarda bu süre üç yıla çıkmakta, 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla getirilen değişiklikle ise hükümlünün ilgili sürenin en az onda birini (her hâlde en az beş gün) kurumda geçirmesi şartı aranmaktadır. Bu yazıda yararlanma şartları, süre rejimleri, denetim planı yükümlülükleri, ihlal hâlinde uygulanacak yaptırımlar ve koşullu salıverilmenin geri alınması, doğrulanmış Yargıtay 1. Ceza Dairesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birlikte incelenmektedir.

Konuyla ilgili diğer makalelere ''Ceza Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

1. Denetimli Serbestlik Nedir? (5275 s.K. m. 105/A)

Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün, cezasının kalan kısmını ceza infaz kurumu dışında, denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülükler altında infaz etmesidir. Karar, kurum idaresinin değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkimi tarafından verilir.

Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, hükümlünün dış dünyaya uyumunu sağlamak, ailesiyle bağlarını sürdürmesini ve güçlendirmesini temin etmek amacıyla getirilmiş bir infaz usulüdür. Kurum, 5275 sayılı Kanun'a 6291 sayılı Kanunla eklenen 105/A maddesinde düzenlenmiş, 7242 ve 7550 sayılı Kanunlarla önemli değişiklikler geçirmiştir. Maddenin güncel metni, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 13.03.2026 tarihli kararında da aynen aktarıldığı üzere şöyledir:

📜 KANUN METNİ — 

‘’Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.’’

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun 105/A-1

1.1. Hukuki Nitelik: Hak mı, Tedbir mi?

Denetimli serbestliğin hukuki niteliği uygulamada sıkça tartışılmaktadır. Anayasa Mahkemesi, norm denetimi kararlarında bu kurumu mutlak bir hak olarak değil, şartları oluştuğunda infaz hâkiminin karar verebileceği bir tedbir olarak nitelendirmektedir:

"Bununla birlikte denetimli serbestlik kanunda belirtilen şartlar sağlandığında infaz hâkimi tarafından uygulanmasına karar verilebilecek bir tedbir niteliğinde olup kişilere her durumda mutlaka uygulanması gereken bir hak niteliği taşımamaktadır."

— Anayasa Mahkemesi (Norm Denetimi) 24.09.2024 tarihli, 2024/82 E. ve 2024/165 K. sayılı Kararı

Bu nitelendirme, kanun koyucunun infaz rejimini belirlemede geniş bir takdir yetkisine sahip olduğu anlamına gelir. Bununla birlikte doktrinde, mevzuatta öngörülen tüm şartları taşıyan hükümlüler bakımından bu hükümlerin uygulanmamasının kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden sorun oluşturabileceği de dile getirilmektedir.

1.2. Koşullu Salıverilmeden Farkı

Koşullu salıverilme (m. 107), hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmını kurumda iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde kalan sürenin denetim altında dışarıda tamamlanmasını sağlayan kurumdur. Denetimli serbestlik ise koşullu salıverilme tarihinden önce devreye giren, ona hazırlayıcı nitelikte bir infaz usulüdür. İki kurum arasındaki temel farklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Tablo 1: Denetimli Serbestlik ile Koşullu Salıverilmenin Karşılaştırılması
Ölçüt Denetimli Serbestlik (m. 105/A) Koşullu Salıverilme (m. 107)
Hukuki nitelik Cezanın kurum dışında infazını sağlayan tedbir/infaz usulü İnfazın son aşaması; şarta bağlı salıverilme
Zamanlama Koşullu salıverilme tarihinden önce uygulanır Denetimli serbestlik süreci tamamlandıktan sonra başlar
Karar mercii İnfaz hâkimi (kurum idaresinin değerlendirme raporu üzerine) İnfaz hâkimi (gerekçeli rapor üzerine, dosya üzerinden)
İyi hâl ölçütü Kurum idaresince hazırlanan değerlendirme raporu Kurumdaki infaz süresinin iyi hâlli geçirilmesi
İhlalin sonucu Açık ceza infaz kurumuna iade (m. 105/A-6) Koşullu salıverilme kararının geri alınması (m. 107/12)

2. Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir?

Denetimli serbestlik için beş temel şart aranır: (1) açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmak ya da açığa ayrılma hakkını taşımak, (2) koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalması, (3) iyi hâlli olmak, (4) hükümlünün talebi ve (5) ilgili sürenin en az onda birinin (asgari beş gün) kurumda geçirilmiş olması.

Maddenin birinci fıkrasındaki genel şartların yanında, ikinci fıkra önemli bir istisna içerir: Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın iradesi dışındaki bir nedenle açığa ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de, diğer şartları taşımaları hâlinde bu infaz usulünden yararlanabilir. Ayrıca 30/03/2020 tarihinden önce işlenen ve istisna kapsamında olmayan suçlar bakımından geçici 6. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca, kapalı kurumda bulunan iyi hâlli hükümlüler açığa ayrılma şartı aranmaksızın doğrudan denetimli serbestlikten yararlanabilmektedir. Yargıtay bu durumu şöyle ifade etmektedir:

"(…) hapis cezasının belirli bir bölümünün infaz edilmiş olması ve iyi halli olunması durumunda, hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazının mümkün olduğu, iyi halli olup olmadığı hususundaki tespitin ise hükümlünün mevcut durumu gözetilmek suretiyle ve somut gerekçelere dayandırılmak kaydıyla idarenin takdirinde olduğu (…)"

— Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 21.03.2022 tarihli, 2021/12375 E. ve 2022/2181 K. sayılı İlamı

2.1. 7550 Sayılı Kanunla Getirilen Asgari İnfaz (1/10) Kuralı

4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle 105/A maddesinin birinci fıkrasına eklenen cümle uyarınca, hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini fiilen kurumda geçirmiş olması gerekir; bu süre hiçbir hâlde beş günden az olamaz. Bu değişiklik, cezaevine hiç girmeden veya çok kısa süre kalarak denetimli serbestliğe ayrılma uygulamasını sona erdirmiştir.

2.2. İyi Hâl Değerlendirmesi

İyi hâl, 5275 sayılı Kanun'un 89. maddesi çerçevesinde idare ve gözlem kurulu tarafından en geç altı ayda bir yapılan değerlendirmeyle belirlenir. Toplam on yıl ve üzeri cezalar ile terör, örgütlü suçlar, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu ticareti suçlarında bu değerlendirmeye Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği bir Cumhuriyet savcısı başkanlık eder. Değerlendirmede disiplin cezaları, iyileştirme ve eğitim programlarına katılım, pişmanlık ve kurum kurallarına uyum gibi ölçütler dikkate alınır.

3. Denetimli Serbestlik Süresi Ne Kadardır? (2026 Güncel Rejimler)

Genel kural, koşullu salıverilmeye 1 yıl veya daha az süre kalmasıdır. 30/03/2020 tarihinden önce işlenen ve istisna kapsamında olmayan suçlarda bu süre geçici 6. madde uyarınca 3 yıl uygulanır. 0-6 yaş çocuğu olan kadın hükümlüler ile 70 yaşını bitirmiş hükümlülerde süre 4 yıla çıkabilmektedir.

Denetimli serbestlik süresi, suç tarihine ve hükümlünün kişisel durumuna göre farklılaşan katmanlı bir rejime tabidir. Uygulamada en sık karşılaşılan rejimler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 2: Denetimli Serbestlik Süre Rejimleri (2026)
Durum Uygulanan Süre Dayanak
Genel kural (tüm suçlar) Koşullu salıverilmeye 1 yıl veya daha az m. 105/A-1
30/03/2020 öncesi suçlar (katalog istisnalar hariç) 3 yıl Geçici m. 6/1
0-6 yaş çocuğu bulunan kadın hükümlüler ve 70 yaşını bitirmiş hükümlüler (30/03/2020 öncesi suçlar) 4 yıl Geçici m. 6/2-a
Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen 65 yaş üstü hükümlüler Azami süre sınırı aranmaksızın Geçici m. 6/2-b
31/07/2023 itibarıyla Covid-19 izninde bulunan hükümlüler Denetimli serbestliğe 5 yıl ve daha az süre kala, talep aranmaksızın Geçici m. 10/2

3.1. Geçici 10. Madde ve 31/07/2023 Tarihi Şartı

Covid-19 salgını döneminde izinli sayılan hükümlülere ilişkin geçici 10. madde, uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran düzenlemelerden biridir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 13.03.2026 tarihli güncel kararında, bu maddedeki imkânlardan yararlanmanın 31/07/2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz kurumunda bulunma veya geçici 9. madde kapsamında açık kurumda ya da izinde bulunma şartına sıkı sıkıya bağlı olduğunu, "(…) düzenlemenin kapsamının yorum yoluyla genişletilmesinin, düzenlemede öngörülen şartlar dikkate alındığında mümkün olmadığı (…)" gerekçesiyle hükme bağlamıştır (Yargıtay 1. CD, E: 2024/5595, K: 2026/1974, T: 13.03.2026). Anayasa Mahkemesi de bu tarihe bağlı ayrımın kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kaldığına ve Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir (AYM, E: 2023/147, K: 2024/69, T: 07.03.2024; AYM, E: 2024/82, K: 2024/165, T: 24.09.2024).

3.2. Mükerrirler Bakımından Durum

İkinci defa tekerrür hükümleri uygulanan hükümlüler, 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesi uyarınca koşullu salıverilmeden yararlanamaz. Koşullu salıverilme imkânı bulunmayan bu hükümlülerin, koşullu salıverilme tarihini esas alan denetimli serbestlik usulünden yararlanması da mümkün değildir. Ayrıca koşullu salıverilme kararı geri alınarak cezası aynen infaz edilenler, geçici 10. maddenin sekizinci fıkrası uyarınca bu cezaları bakımından erken denetimli serbestlik imkânından yararlandırılmaz.

4. Denetimli Serbestlik Yükümlülükleri ve Denetim Planı

Denetimli serbestlik müdürlüğü; kamuya yararlı işte ücretsiz çalıştırma, bir konut veya bölgede denetim altında bulundurma, belirlenen yerlere gitmeme veya belirlenen programlara katılma yükümlülüklerinden birine ya da birkaçına karar verir. Yükümlülükler, hükümlünün risk ve ihtiyaç değerlendirmesine göre belirlenir ve değiştirilebilir.

Yükümlülükler 105/A maddesinin beşinci fıkrasında sayılmış olup somut içerikleri Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği ile belirlenir. Yönetmeliğin 83. maddesine göre belirlenen yerlere başvurma (imza) yükümlülüğünün sıklığı hükümlünün risk düzeyine göre kademelendirilmiştir: Örneğin orta riskli hükümlüler ilk üç ay haftada dört gün, üç ila altı ay arası haftada iki gün, altı aydan sonra haftada bir gün imza yükümlülüğüne tabidir.

Uygulamada kritik soru, itiraz mercii olan mahkemelerin bu yükümlülüklere müdahale edip edemeyeceğidir. Yargıtay, yükümlülükleri belirleme ve değiştirme yetkisinin idareye ait olduğunu, mahkemelerin idarenin yerine geçerek yerindelik denetimi yapamayacağını ve yeni bir denetim planı oluşturamayacağını kabul etmektedir:

"(…) yükümlülükleri belirleme ve gerektiğinde ihtiyaç ve risk durumuna göre yükümlülükleri değiştirme yetkisinin Denetimli Serbestlik Müdürlüğü İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonuna ait olduğu (…) hükümlünün ilk üç ay haftada dört gün yerine bir gün, üç ila altı ay arası haftada iki gün yerine bir gün olarak ve gün olarak da pazartesi günü uygulanmasına dair idarenin takdir yetkisini de ortadan kaldıracak şekilde kabulüne ilişkin itiraz merciince verilen karar Kanun'a aykırı olup, kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür."

— Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 13.03.2026 tarihli, 2025/916 E. ve 2026/1982 K. sayılı İlamı

Bu içtihat, avukatlık pratiği bakımından önemli bir yol göstericidir: Yükümlülüklerin hükümlünün mesleki ve sosyal durumuna uygun hâle getirilmesi talebi, öncelikle denetimli serbestlik müdürlüğü bünyesindeki infaz işlemleri değerlendirme komisyonuna yöneltilmeli; yargısal denetim ise ancak yükümlülüğün mevzuatta öngörülen sınırlar dışında belirlenmesi hâlinde sonuç doğurabilecektir.

5. Denetimli Serbestliğin İhlali ve Sonuçları

Hükümlünün beş gün içinde müdürlüğe başvurmaması, yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar etmesi veya kuruma dönmek istemesi hâlinde, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın açık ceza infaz kurumunda infazına infaz hâkimi tarafından karar verilir. İhlal, koşullu salıverilme hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

105/A maddesinin altıncı fıkrası, ihlal hâllerini ve yaptırımını düzenler: Hükümlünün ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi; belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına ve denetim planına uymamakta ısrar etmesi veya kuruma geri dönmek istemesi hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının açık ceza infaz kurumunda infazına karar verilir.

Bu noktada Yargıtay içtihadının kritik bir tespiti öne çıkar: Koşullu salıverilme için aranan iyi hâl, yalnızca ceza infaz kurumunda geçirilen süreye ilişkindir. Denetimli serbestlik sürecinde yaşanan olumsuzluklar, hükümlünün koşullu salıverilme talebinin reddine gerekçe yapılamaz; bu durumda uygulanabilecek tek yaptırım açık kuruma iade prosedürüdür:

"Hükümlünün koşullu salıverilmesi için mahkum olduğu cezanın infazı sırasında, ceza infaz kurumunda geçirmiş olduğu sürede iyi halli olmasının gerekli ve yeterli olduğu, infaz kurumu dışında denetimli serbestlik tedbiri kapsamında geçen süreçte iyi halli olup olmamanın koşullu salıverilmeye etkisinin olmadığı (…)"

— Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 17.09.2021 tarihli, 2021/10242 E. ve 2021/12393 K. sayılı İlamı

Aynı ilke, Covid-19 izni döneminde denetim süresi içinde suç işlediği ileri sürülen hükümlüler bakımından da uygulanmış; Yargıtay, kurumda iyi hâlli olduğu belirlenerek denetimli serbestliğe ayrılan hükümlünün koşullu salıverilme talebinin, denetim sürecindeki davranışları gerekçe gösterilerek reddedilemeyeceğine hükmetmiştir (Yargıtay 1. CD, E: 2021/12374, K: 2022/238, T: 14.01.2022).

6. Koşullu Salıverilme Nasıl Gerçekleşir? (m. 107)

Koşullu salıverilme için hükümlünün kurumdaki infaz süresini iyi hâlli geçirmesi gerekir. Kurum idaresince hazırlanan gerekçeli rapor infaz hâkimliğine sunulur; infaz hâkimi raporu uygun bulursa dosya üzerinden koşullu salıverilmeye karar verir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.

📜 KANUN METNİ — 

"(1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir. (11) Hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir. İnfaz hâkimi, bu raporu uygun bulursa hükümlünün koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir; raporu uygun bulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir."

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107/1 ve 107/11

Koşullu salıverilen hükümlü, hak ederek tahliye tarihine kadar süren denetim süresine tabi tutulur. Denetim süresi içinde kasıtlı suç işlenmediği ve yüklenen yükümlülüklere uyulduğu takdirde ceza infaz edilmiş sayılır.

7. Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması (m. 107/12)

Koşullu salıverilme kararı, hükümlünün denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya hâkimin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar etmesi hâlinde geri alınır. Geri almaya dayanak suçun, koşullu salıverilme kararından sonra işlenmiş olması zorunludur.

📜 KANUN METNİ — 

"Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır."

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107/12

Yargıtay içtihadında geri alma bakımından belirleyici olan husus, suçun işlendiği tarihte ortada geçerli bir koşullu salıverilme kararının bulunup bulunmadığıdır. Geriye dönük olarak verilen koşullu salıverilme kararlarında, karar tarihinden önce işlenen suçlar geri almaya dayanak yapılamaz:

"(…) koşullu salıverilme kararının geri alınmasına gerekçe gösterilen ikinci suçun işlendiği tarih itibarıyla ortada sanık hakkında verilmiş bir koşullu salıverme kararının bulunmadığı, söz konusu koşullu salıverilme kararın verildiği tarihten önce işlemiş olduğu suç nedeniyle hükümlü hakkındaki koşullu salıverilme kararının geri alınamayacağı gözetilmeden, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediği (…)"

— Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 22.04.2021 tarihli, 2020/1243 E. ve 2021/7517 K. sayılı İlamı

Aynı ilke çocuk hükümlüler bakımından da uygulanmakta; geriye dönük şartla tahliye kararlarında, karar tarihinden önce işlenen suçların geri alma nedeni yapılamayacağı kabul edilmektedir (Yargıtay 1. CD, E: 2022/947, K: 2022/2178, T: 21.03.2022). Geri alma kararının en ağır sonucu, hükümlünün aynı cezanın infazı sürecinde bir daha koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanamaması ve ikinci suçun işlendiği tarih ile hak ederek tahliye tarihi arasındaki sürenin aynen infaz edilmesidir.

8. Denetimli Serbestlikten Tekrar Yararlanma ve Cezaların İçtiması

Kanunda denetimli serbestlikten yalnızca bir kez yararlanılabileceğine dair kısıtlayıcı hüküm yoktur. Koşullu salıverildikten sonra infaza gelen yeni cezalar bakımından şartlar oluşmuşsa tekrar yararlanmak mümkündür; ancak koşullu salıverilme tarihinden önce kesinleşen cezalar toplanır ve önceki yararlanma süresi azami süreden mahsup edilir.

5275 sayılı Kanun'un 99. maddesi uyarınca, bir kişi hakkında birden fazla kesinleşmiş hüküm bulunması hâlinde 107. maddenin uygulanabilmesi için toplama (içtima) kararı alınır. Koşullu salıverilme tarihinden önce kesinleşerek infaza gelen cezalar toplanır, yeni müddetname düzenlenir ve denetimli serbestlik şartları yeni koşullu salıverilme tarihine göre değerlendirilir. Hükümlü daha önce denetimli serbestlikten kısmen yararlanmışsa, yararlanabileceği kalan süre önceki kullanımın mahsubu suretiyle belirlenir. Yargıtay bu ilkeyi geçici 6. madde dönemindeki iki yıllık azami süre bakımından şöyle ifade etmiştir:

"Hükümlü daha önceden denetimli serbestlik tedbiri ile infazdan belirli bir süre ile yararlanmış ise, artık ancak iki yıldan bakiye kalan süre kadar denetimli serbestlikten yararlanabilecektir."

— Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 01.10.12021 tarihli, 2021/8334 E. ve 2021/12923 K. sayılı İlamı

Buna karşılık, koşullu salıverildikten sonra kesinleşerek infaza gelen yeni bir ceza söz konusu ise, bu ceza önceki cezayla toplanamaz; hükümlü yeni cezası bakımından, şartları oluştuğu takdirde denetimli serbestlik usulünden yeniden ve tam süreyle yararlanabilir (Yargıtay 1. CD, E: 2018/2209, K: 2021/574, T: 08.02.2021). Bu ayrım, müddetname hesaplarında ve denetimli serbestlik taleplerinin zamanlamasında belirleyicidir.

9. Terör ve Örgütlü Suçlarda Denetimli Serbestlik

Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olanların denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için, kural olarak açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkını kazanmaları; bunun için de etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmış olmaları ya da mensup oldukları örgütten ayrıldıklarının idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilmesi gerekir.

Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği, terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olanların açığa ayrılmasını özel şartlara bağlamıştır. Yargıtay bu şartı açıkça vurgulamaktadır:

"Terör suçlularının bu haktan yararlanabilmesi için haklarında 4959 sayılı Topluma Kazandırma Kanununun, 4422 sayılı Kanunun 14. maddesinin veya 5237 sayılı TCK'nin 221. maddesinin uygulanmış olması ya da terör veya örgütlü suçtan mahkum olanların mensup oldukları örgütten ayrıldıkları idare ve gözlem kurulu kararı ile tespit edilmiş olması gerekmektedir."

— Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 08.04.2021 tarihli, 2019/3474 E. ve 2021/6464 K. sayılı İlamı

Usulüne uygun bir tespit kararı bulunmadan denetimli serbestlik kararı verilemez; bu hâlde öncelikle örgütten ayrılmaya ilişkin raporun düzenlenmesi gerekir (Yargıtay 1. CD, E: 2019/3619, K: 2021/11588, T: 30.06.2021). Öte yandan, örgüt mensubu olmayan ve yalnızca terör örgütü propagandası gibi bağlantı suçlarından hükümlü olan kişilerin örgüt mensubu gibi değerlendirilmesi de hukuka aykırı bulunmaktadır (Yargıtay 1. CD, E: 2019/3771, K: 2021/10359, T: 10.06.2021). Ayrıca terör suçları ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar, geçici 6. maddedeki üç yıllık genişletilmiş süreden yararlanamayan katalog istisnalar arasındadır.

10. Sonuç ve Değerlendirme

Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme, hapis cezasının infazını kademeli hâle getiren ve hükümlünün topluma dönüşünü kolaylaştırmayı amaçlayan birbirini tamamlayıcı iki kurumdur. 2025 yılında getirilen asgari infaz (1/10) kuralı, geçici madde rejimleri ve risk temelli denetim planı uygulaması, sürecin her aşamasında dikkatli bir mevzuat ve içtihat takibini zorunlu kılmaktadır. Yargıtay içtihadında öne çıkan üç ilke özellikle önemlidir: Koşullu salıverilme bakımından iyi hâl değerlendirmesinin yalnızca kurumda geçirilen süreye ilişkin olması, koşullu salıverilme kararından önce işlenen suçların geri almaya dayanak yapılamaması ve denetim yükümlülüklerini belirleme yetkisinin idareye ait olması. İnfaz hukukundaki düzenlemelerin sık değiştiği ve her somut olayın suç tarihi, müddetname hesabı ve kişisel duruma göre farklı sonuçlar doğurabildiği gözetildiğinde, sürecin ilgili mevzuat ve güncel içtihat çerçevesinde, hukuki destek alınarak yürütülmesi önem taşımaktadır.

Av. Muhammet Çoban
Avukat Muhammet ÇOBAN
İstanbul Barosu · Sicil No: 77466
Muhammet Çoban Hukuk & Danışmanlık
Kurucu Avukat

Bu yazı; güncel mevzuat ve yargı kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden içeriğin güncelliği güncelleme tarihine göre değerlendirilmelidir.

Önemli Uyarı Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1Denetimli serbestlik nedir ve kim karar verir?
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün cezasının kalan kısmını kurum dışında, yükümlülükler altında infaz etmesidir. Karar, kurum idaresinin değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkimi tarafından verilir.
2Denetimli serbestlik için cezaevinde ne kadar kalmak gerekir?
7550 sayılı Kanun değişikliği uyarınca hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini fiilen ceza infaz kurumunda geçirmesi gerekir. Bu süre hiçbir durumda beş günden az olamaz.
3Denetimli serbestlik ihlal edilirse ne olur?
Beş gün içinde müdürlüğe başvurmama, yükümlülüklere uymamakta ısrar etme veya kuruma dönmek isteme hâllerinde, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın açık ceza infaz kurumunda infazına infaz hâkimi karar verir. İhlal, tek başına koşullu salıverilme hakkını ortadan kaldırmaz.
4Denetimli serbestlik sürecindeki davranışlar koşullu salıverilmeyi engeller mi?
Hayır. Yargıtay'a göre koşullu salıverilme için kurumda geçirilen sürede iyi hâlli olmak gerekli ve yeterlidir; denetimli serbestlik sürecindeki tutumun koşullu salıverilmeye etkisi yoktur. Bu süreçteki ihlallerin yaptırımı açık kuruma iadedir.
5Denetimli serbestlikten ikinci kez yararlanmak mümkün müdür?
Evet. Kanunda tek kez yararlanmayı öngören bir kısıtlama yoktur. Koşullu salıverildikten sonra infaza gelen yeni cezalar bakımından şartlar oluşmuşsa hükümlü yeniden yararlanabilir; ancak koşullu salıverilmeden önce kesinleşen cezalarda içtima yapılır ve önceki kullanım azami süreden düşülür.