EYT sonrası yapılacaklar; Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesi kapsamında yaş şartı kaldırılan sigortalının, emeklilik hakkını fiilen kullanabilmesi için izlemesi gereken idari ve hukuki adımların bütününü ifade eder. 03.03.2023 tarihinde yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanun’a eklenen geçici 95. madde, 8 Eylül 1999 (dahil) öncesi sigortalı olanlar için yaş koşulunu kaldırmış; ancak prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarını korumuştur.
Önemli olan şudur: Emeklilik kendiliğinden başlamaz. Yargı kararlarında bu hak “isтеğe bağlı istisnai bir hak” olarak nitelendirilmiştir; süreç, kişinin yazılı tahsis talebi (başvurusu) olmadan işlemez. Bu rehber, EYT şartlarını sağlayan işçi, Bağ-Kur’lu ve kamu personeli için başvuru, kıdem tazminatı, emeklilik sonrası çalışma ve re’sen emeklilik başlıklarını güncel mevzuat ve doğrulanmış içtihatlarla ele alır.
Konuyla ilgili diğer makalelere ''Sosyal Güvenlik Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İçindekiler
- 1. EYT Sonrası Süreç Nasıl İşler ve Kimleri Kapsar?
- 2. EYT Sonrası Adım Adım Emeklilik Süreci
- 3. İşçiler İçin Kıdem Tazminatı ve İşten Ayrılış
- 4. Emeklilik Sonrası Aynı İşyerinde Çalışmaya Devam (SGDP)
- 5. Kamu Personeli ve Re’sen Emeklilik Yasağı
- 6. EYT Sürecinde Karşılaşılan Riskler ve Özellikli Durumlar
- 7. Statülere Göre EYT Kapsamı (Genel Çerçeve)
- 8. Sonuç ve Değerlendirme
- 9. İlgili Makaleler
1. EYT Sonrası Süreç Nasıl İşler ve Kimleri Kapsar?
EYT düzenlemesi, Тürk sosyal güvenlik sisteminde uzun süre tartışılan “yaş engeli” sorununu çözmek için getirilmiştir. Kapsamdaki kişiler artık yalnızca prim gün sayısı ve sigortalılık süresi kriterlerine odaklanır; yaş artık bir bariyer değildir. Bununla birlikte, kapsamda olmak ile emekli olmak aynı şey değildir: hakkın doğması için başvuru zorunludur.
1.1. Kimler EYT Kapsamındadır?
Kapsam belirlenirken üç unsur birlikte değerlendirilir: sigortalılık başlangıcının 8 Eylül 1999 (dahil) öncesi olması, yaş dışındaki sigortalılık süresinin tamamlanması ve gerekli prim gün sayısının doldurulması. Bu şartlar statüye (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) göre farklılaşır. Prim gün sayısı kişiye özel olduğundan, başvuru öncesinde SGK hizmet dökümünün (e-Devlet) mutlaka kontrol edilmesi yerinde olur.
1.2. Tahsis Talebi Neden Zorunludur?
Tahsis talebi, emeklilik hakkının kişinin yazılı başvurusuyla başladığını ifade eder. Mevzuat, yaş dışındaki şartları sağlayanların “talepte bulunmaları halinde” aylıktan yararlanacağını açıkça düzenler. Bu nedenle ne kamu kurumu ne de işveren, kişinin yerine emeklilik başvurusu yapamaz; hak, başvuruyu takip eden ay başından itibaren doğar.
📜 KANUN METNİ —
‘’Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.’’
— 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu geçici m. 95/1 (7438 s. K. ile eklenmiştir)
2. EYT Sonrası Adım Adım Emeklilik Süreci
EYT sonrası izlenecek yol, sigortalılık statüsüne göre değişir. Aşağıdaki tablo, üç temel statü için ilk adımı ve kritik belgeyi özetlemektedir.
| Statu | Ilk Adim | Kritik Belge / Islem |
|---|---|---|
| SSK (4/a) calisani | SGK'dan emekli olabilir yazisi alinir, isverene ibraz edilir | Isten ayrilis kodu 08; e-Devlet tahsis talebi |
| Bag-Kur (4/b) sigortalisi | Prim borcu kontrol edilir, e-Devlet'ten tahsis talebi yapilir | Guncel prim borcunun kapatilmasi |
| Kamu personeli (4/c) | Kuruma yazili emeklilik talebi verilir | Talep olmadan re'sen emeklilik yapilamaz |
3. İşçiler İçin Kıdem Tazminatı ve İşten Ayrılış
1475 sayılı Kanun’un halen yürürlükteki 14. maddesi uyarınca, yaş dışındaki emeklilik şartlarını (sigortalılık süresi ve prim gün sayısı) tamamlayan işçi, kendi isteğiyle ayrılarak kıdem tazminatı alabilir. EYT bu noktada uygulamayı yoğunlaştırmıştır; çünkü yaş engeli kalktığı için çok sayıda çalışan aynı anda bu hakkı kullanabilir hale gelmiştir.
3.1. “Emekli Olabilir” Yazısı ve Doğru SGK Kodu
Emeklilik nedeniyle ayrılan işçi için işveren, SGK işten ayrılış bildiriminde “08 — Emeklilik (Yaşlılık) veya Toptan Ödeme” kodunu kullanmalıdır. Yanlış kod bildirimi, hem kıdem tazminatı hem de işsizlik ödeneği süreçlerinde uyuşmazlığa yol açabilir. İşçinin “emekli olabilir” yazısını alarak işverene ibraz etmesi, temerrüdün ve faizin başlama anı açısından belirleyicidir.
3.2. Kıdem Tazminatı Ne Zaman Muaccel Olur?
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre, işçi ayrıldığı tarihte sigortalılık süresini ve prim gün sayısını tamamlamışsa kıdem tazminatına hak kazanır; belgeyi sonradan ibraz etmesi bu hakkı ortadan kaldırmaz, yalnızca muacceliyet ve faiz başlangıcını etkiler.
"4447 sayılı Yasanın 45. maddesi ile 1475 sayılı Yasanın 14. maddesinin birinci fıkrasına (5) numaralı bent eklenmiştir. Anılan hükme göre, işçinin emeklilik konusunda yaş hariç diğer kriterleri yerine getirmesi halinde kendi isteği ile işten ayrılması imkânı tanınmıştır. Başka bir anlatımla, sigortalılık süresini ve pirim ödeme gün sayısını tamamlayan işçi, yaş koşulu sebebiyle emeklilik hakkını kazanamamış olsa da, anılan bent gerekçe gösterilmek suretiyle işyerinden ayrılabilecek ve kıdem tazminatına hak kazanabilecektir."
— Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 09.03.2020 tarihli, 2016/33376 E. ve 2020/4526 K. sayılı İlamı
4. Emeklilik Sonrası Aynı İşyerinde Çalışmaya Devam (SGDP)
Emeklilik sebebiyle iş sözleşmesini fesheden işçinin kısa süre sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlaması, Yargıtay tarafından dürüstlük kuralına aykırı görülmemektedir. Sigortalılık yılı ile prim ödeme yükümlülüğünü tamamlayan işçinin, kendisi için daha olumlu gördüğü başka bir işyerinde çalışması anayasal çalışma hakkı kapsamındadır.
"Çalışmakta olduğu işyerinde yıpranmış olan ve bu arada sigortalılık yılı ile prim ödeme süresine ilişkin yükümlülüklerini tamamlayan davacının, kendisi için çalışma şartlarının daha olumlu olduğunu düşündüğü bir iş yerinde çalışma amacı ile bu hakkını kullanması halinde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinde öngörülen dürüstlük kuralına aykırı davrandığı kabul edilemez. Kanun ile tanınmış emeklilik sebebi ile fesih hakkının kullanması ile birlikte kıdem tazminatına hak kazanılacağının kabulü gerekir. Davacının hangi amaçla bu hakkı kullandığı, kıdem tazminatına hak kazanması açısından önem arz etmemektedir. Dolayısıyla davacının kıdem tazminatı talebinin kabulü gerekirken yazılı gerekçeyle hatalı değerlendirme yapılarak reddi bozma sebebidir."
— Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 07.12.2020 tarihli, 2016/35086 E. ve 2020/17277 K. sayılı İlamı
SGDP 5 Puanlık Teşvikin Kaldırılması (1 Eylül 2024)
EYT kapsamında emekli olup aynı işyerinde 30 gün içinde yeniden çalışmaya başlayanlar için işverene tanınan 5 puanlık SGDP hazine indirimi, 7524 sayılı Kanun’un 30. maddesiyle 1 Eylül 2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kaldırılmıştır. Bu değişiklik çalışanın net ücretini değiştirmez; ancak işveren için maliyet artışı doğurur. Emekli çalışanlar için işe giriş bildirgesi “SGDP” seçilerek yapılmalıdır.
5. Kamu Personeli ve Re’sen Emeklilik Yasağı
Özelleştirme uygulamaları nedeniyle 4/C statüsünden 4/B sözleşmeli personel pozisyonuna geçirilenler başta olmak üzere, kamu görevlilerinin EYT şartlarını taşıması, idarece re’sen emekliye sevk için yeterli değildir. Danıştay 12. Daire, talebi bulunmayan personel hakkında re’sen emeklilik işlemini, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı bularak istikrarlı biçimde iptal etmektedir.
Karara göre, 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesiyle tanınan erken emeklilik hakkı isteğe bağlı istisnai bir hak olup, yaş dışındaki koşullar sağlansa bile ancak talep edilmesi halinde kullanılabilir; bu yönde talepte bulunmayanlar hakkında düzenlemenin, ilgililerin aleyhine olacak şekilde re’sen emekliye ayırma biçiminde yorumlanması hukuken mümkün değildir. (Karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
— Danıştay 12. Daire, E: 2025/801, K: 2025/1917, T: 14.04.2025 (aynı yönde: E: 2025/1336, K: 2025/2354, T: 08.05.2025; E: 2024/6472, K: 2025/1899, T: 14.04.2025; E: 2025/412, K: 2025/1901, T: 14.04.2025)
6. EYT Sürecinde Karşılaşılan Riskler ve Özellikli Durumlar
6.1. İhtiyari Arabuluculuk Tutanakları
EYT sürecinde bazı işverenler, emeklilik nedeniyle ayrılan işçilerle ihtiyari arabuluculuk görüşmesi yaparak alacakları birlikte sonlandırma yoluna gitmektedir. Yargıtay, irade fesadı somut olarak ispatlanmadıkça bu tutanakların geçerli ve ilâm niteliğinde olduğunu kabul etmektedir. İşçinin, imzaladığı tutanağın içeriğini ve hukuki sonuçlarını anlamadan işlem yapmaması büyük önem taşır.
Karara göre, arabuluculuk anlaşma tutanağı sahteliği ispat edilinceye kadar geçerli olup ilâm niteliğindedir; davacının iradesinin fesada uğratıldığı ve arabulucunun tarafsız olmadığı somut olarak ispatlanamadığı takdirde tutanağın iptali istenemez. (Karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
— Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E: 2024/12902, K: 2024/15379, T: 28.11.2024
6.2. İdari Gecikmeler ve Sigortalının Korunması
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun idari süreçleri zamanında tamamlayamaması veya yazışmaların uzaması, süresinde geçerli başvuru yapan sigortalının aleyhine yorumlanamaz. Yargıtay, kurumun gerekli işlemleri makul sürede yerine getirmemesinin sorumluluğunu sigortalıya yükleyen yaklaşımları hukuka aykırı bulmaktadır.
Karara göre, kurum tarafından gerekli yazışmaların sonuçlandırılamaması gibi gerekçelerle başvuruya süresi içinde cevap verilmemesi davacı aleyhine yorumlanamaz; süresinde yapılan başvurunun varlığı dikkate alınarak ilgilinin ilgili haktan yararlandırılması gerekir. (Karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
— Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E: 2021/3429, K: 2021/13198, T: 01.11.2021
6.3. Hizmet Tespiti ve Aylığın Yeniden Bağlanması
8 Eylül 1999 öncesi çalışması olduğu halde SGK kayıtlarında görünmeyen sigortalılar için hizmet tespit davaları, kapsama girmenin veya prim gününü tamamlamanın yolu olabilir. Bu davalar kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim, tarafların delilleriyle bağlı kalmaksızın maddi gerçeği re’sen araştırır. Aylığın yeniden bağlanmasına ilişkin olarak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sosyal koruma ve dayanışma ilkeleri çerçevesinde belirli koşullarda yeni bir tahsis talebine gerek kalmaksızın aylığın tekrar bağlanabileceğine hükmetmiştir.
Karara göre, daha önce tahsis talebi bulunan ve aylığını almaya devam eden sigortalı bakımından, bazı hizmetlerinin iptalinden sonra geri kalan prim gün sayısıyla yaş şartının gerçekleştiği tarihi takip eden ay başından itibaren, yeni bir tahsis talebine gerek olmaksızın aylığın yeniden bağlanması gerekir. (Karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E: 2019/803, K: 2022/425, T: 30.03.2022
7. Statülere Göre EYT Kapsamı (Genel Çerçeve)
Aşağıdaki tablo, yaş dışındaki temel şartları statü bazında genel çerçevede özetler. Prim gün sayısı kişiye özel olduğundan, kesin değerlendirme için SGK hizmet dökümünün esas alınması gerekir.
| Statu | Sigortalilik Suresi | Prim / Gun Cercevesi |
|---|---|---|
| SSK (4/a) | Kademeye gore degisir | 506 SK gecici 81/B kademeli prim gunu (kisiye ozel) |
| Bag-Kur (4/b) | Kadin 20, erkek 25 tam yil | 1479 SK gecici 10/2 cercevesinde |
| Emekli Sandigi (4/c) | Kadin 20, erkek 25 fiili hizmet yili | 5434 SK gecici 205 cercevesinde |
| Ortak sart | 8.9.1999 (dahil) oncesi sigortalilik | Yas disindaki sartlar saglanmali |
8. Sonuç ve Değerlendirme
EYT sonrası süreç, yalnızca bir kanun değişikliği değil; idari ve yargısal açıdan dikkatli yönetilmesi gereken bir süreçtir. Sigortalıların öncelikle SGK hizmet dökümlerini kontrol etmeleri, eksiklik varsa hizmet tespiti yoluna başvurmaları ve şartları sağlıyorlarsa yazılı tahsis talebinde bulunmaları gerekir. İşçiler bakımından “emekli olabilir” yazısının alınması ve doğru SGK kodunun bildirilmesi, kıdem tazminatı ve faiz süreçleri açısından belirleyicidir.
Kamu personeli açısından, talep olmadan re’sen emekliye sevkin hukuken mümkün olmadığı artık yerleşik içtihatla ortaya konmuştur. Emeklilik sonrası çalışmaya devam edenler için ise 1 Eylül 2024’ten itibaren değişen SGDP maliyetleri önem taşır. Her olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, hak kaybı yaşamamak adına sürecin titizlikle ve usul kurallarına uygun yürütülmesi yerinde olur.
