Malulen emeklilik, sigortalının çalışma hayatına başladıktan sonra ortaya çıkan bir hastalık veya engellilik nedeniyle çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün en az %60’ını kaybetmesi halinde, yaş şartı aranmaksızın bağlanan bir sosyal güvenlik aylığıdır. Hak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25 ve 26. maddelerinde düzenlenmiştir.
Bir sigortalının malulen emekli olabilmesi için üç temel şartın bir arada gerçekleşmesi gerekir: en az %60 çalışma gücü kaybı (tıbbi şart), en az 10 yıl sigortalılık süresi ve 1.800 gün prim (idari şart). Bu rehberde şartlar, başvuru ve itiraz aşamaları, aylığın başlangıç ve kesilme kuralları ile %60 eşiğinin altında kalan sigortalılara tanınan alternatif emeklilik yolları; güncel mevzuat ve doğrulanmış yargı kararları ışığında ele alınmaktadır.
Konuyla ilgili diğer makalelere ''Sosyal Güvenlik Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İçindekiler
- 1. Malulen Emeklilik Nedir ve Yasal Dayanağı Nedir?
- 2. Malulen Emeklilik Şartları Nelerdir?
- 3. Malulen Emeklilik Başvuru Süreci Nasıl İşler?
- 4. Aylığın Başlangıcı, Kesilmesi ve Kontrol Muayenesi
- 5. Maluliyet Oranı %60’ın Altındaysa: Alternatif Emeklilik Yolları
- 6. Uygulamada Sık Karşılaşılan Özel Durumlar
- 7. Sonuç ve Değerlendirme
- 8. İlgili Makaleler
1. Malulen Emeklilik Nedir ve Yasal Dayanağı Nedir?
Malulen emeklilik, çalışma gücünü yitiren sigortalıyı gelir kaybına karşı koruyan bir sigorta kolu olan malûllük sigortasının emeklilik ayağıdır. Sistem kendiliğinden işlemez; sigortalının ya da işverenin yazılı talebiyle başlayan, tıbbi ve idari bir denetim zinciriyle sonuçlanan dinamik bir yapıdır. Kapsamına 4/a (SSK), 4/b (Bağ-Kur) ve 4/c (Emekli Sandığı) statülerindeki tüm sigortalılar girer; ancak her statünün bürokratik işleyişinde farklılıklar bulunur.
“Malul Sayılma” ile “Aylığa Hak Kazanma” Ayrımı
Sürecin en sık karıştırılan iki kavramı, malul sayılma ile malüllük aylığına hak kazanmadır. Malul sayılma, işin tıbbi boyutudur: Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücünün en az %60 oranında kaybedildiğinin tespitidir. Aylığa hak kazanma ise bunun ötesinde, kanunda öngörülen sigortalılık süresi ve prim gün sayısı gibi idari şartların da tamamlanmasını gerektirir. Tek başına malul sayılmak, aylık bağlanması için yeterli değildir.
📜 KANUN METNİ —
‘’Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60'ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az %60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malûl sayılır.’’
— 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu geçici m. 25/1
2. Malulen Emeklilik Şartları Nelerdir?
2.1. %60 Çalışma Gücü Kaybı (Tıbbi Şart)
Tıbbi şart, çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az %60 oranında yitirilmesidir. Bu oran, SGK tarafından yetkilendirilen tam teşekküllü sağlık kuruluşlarından alınan sağlık kurulu raporlarının SGK Sağlık Kurulunca incelenmesiyle belirlenir. Maluliyet tespiti işlemlerinde güncel olarak “Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği” hükümleri uygulanır.
2.2. 10 Yıl Sigortalılık ve 1.800 Gün Prim (İdari Şart)
İdari şart, en az 10 yıldır sigortalı olmak ve toplam 1.800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmaktır. Yargı kararları, malulen emekliliğe hak kazanmak için 10 yıllık sigortalılık, 1.800 prim günü ve en az %60 çalışma gücü kaybı unsurlarının bir arada gerçekleşmesi gerektiğini istikrarlı biçimde vurgular. Eksik prim günleri; askerlik veya doğum borçlanması gibi yöntemlerle tamamlanabilir.
2.3. Bakıma Muhtaçlık İstisnası
Kanun, ağır durumlar için sigortalılık süresi şartını esnetir. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl ise 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz; sigortalılık süresi aranmaksızın 1.800 gün prim yeterli görülür. Bu kriterin tıbbi sınırları her somut olayda Kurum Sağlık Kurulunun takdirindedir ve uygulamada en önemli istisnayı oluşturur.
2.4. Maluliyetin Sonradan Oluşması Şartı
Malüllük sigortasının temel ilkesi, maluliyete esas hastalığın sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başlanılan tarihten sonra ortaya çıkmış olmasıdır. İşe girişte zaten %60 ve üzeri kaybı bulunanlar bu madde kapsamında malul sayılmaz. Ancak işe girerken bu orana ulaşmayan bir kaybın sonradan ilerleyerek %60’a ulaşması hâlinde malûllük aylığı bağlanabilir.
📜 KANUN METNİ —
''Malûllük sigortasından sigortalılara sağlanan hak, malûllük aylığı bağlanmasıdır.
Sigortalıya malûllük aylığı bağlanabilmesi için sigortalının;
a) 25 inci maddeye göre malûl sayılması,
b) En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması,
c) Malûliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması,
halinde malûllük aylığı bağlanır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanların kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.''
— 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu geçici m. 26
📜 KANUN METNİ —
‘’Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün %60'ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malûllük aylığından yararlanamaz.’’
— 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu geçici m. 25/2
"Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının çalışma gücünün en az %60'ını kaybettiğine ilişkin Yüksek Sağlık Kurulu raporu davalı ... bağlar. Yöntemince alınan raporlarla ise davacının işe girerken ki maluliyetinin %60'a varmadığı belirlenmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 03.10.2017 tarih 2017/1536 esas 2017/6355 karar sayılı içtihadında yazıldığı gibi işe girerken %60 oranını bulmayan oranda maluliyetin daha sonra %60'ı bulması ihtimalinde aylık bağlanabilecektir."
— Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 18.09.2024 tarihli, 2024/6727 E. ve 2024/8658 K. sayılı İlamı
| Şart | Ölçüt | Açıklama |
|---|---|---|
| Maluliyet oranı | Çalışma gücünün en az %60 kaybı | SGK Sağlık Kurulunca tespit edilir. |
| Sigortalılık süresi | En az 10 yıl | Bakıma muhtaçlarda aranmaz. |
| Prim gün sayısı | 1.800 gün | Borçlanma ile tamamlanabilir. |
| Sonradan oluşma | İşe girişten sonra | İşe girişte %60+ kayıp varsa kapsam dışı. |
| 4/b ek şartı | Prim borcu olmamalı | GSS dâhil tüm borçlar ödenmiş olmalı. |
3. Malulen Emeklilik Başvuru Süreci Nasıl İşler?
3.1. SGK’ya Yazılı Başvuru ve Hastaneye Sevk
Süreç, sigortalının bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezine yapılan yazılı talep ile başlar. Sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce Kuruma müracaat edilmesi yasal bir zorunluluk olup, bu şart yerine getirilmeden açılan davalar usulden reddedilebilir. Başvuru üzerine Kurum, sigortalıyı yetkili bir sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder.
3.2. Sağlık Kurulu Raporu ve SGK Sağlık Kurulu İncelemesi
Yetkili hastaneden alınan sağlık kurulu raporu, tek başına emeklilik hakkı doğurmaz. Rapor, SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenir ve nihai maluliyet kararı bu kurulca verilir. İnceleme, çalışma gücü kaybı oranını ve maluliyetin başlangıç tarihini kapsar.
3.3. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna İtiraz
Kurum Sağlık Kurulunun ret kararlarına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu (SSYSK) nezdinde itiraz edilebilir. Uygulamada SSYSK itirazı önemli bir aşama olmakla birlikte, doğrudan İş Mahkemesinde dava açma imkânı da hukuken mümkündür. SSYSK raporları Kurumu bağlar; ancak diğer ilgilileri bağlamaz.
3.4. İş Mahkemesinde Dava ve Adli Tıp Kurumu (ATK) Süreci
İdari itirazlardan sonuç alınamaması hâlinde İş Mahkemesinde “maluliyetin tespiti” ve “aylık bağlanması” talepli dava açılır. Raporlar arasındaki çelişkiler, öncelikle SSYSK’dan, ardından çelişki sürerse Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurullarından veya Genel Kurulundan alınacak raporlarla giderilir. Bu aşama, sürecin teknik bir bilirkişilik incelemesine dönüştüğü evredir.
| Aşama | Görevli / Yetkili Merci | Çıktı |
|---|---|---|
| 1. Yazılı başvuru | SGK İl / Sosyal Güvenlik Merkezi | Hastaneye sevk |
| 2. Sağlık kurulu raporu | Yetkili sağlık hizmeti sunucusu | Kayıp oranı raporu |
| 3. İdari inceleme | SGK Sağlık Kurulu | Kabul / ret kararı |
| 4. İtiraz | Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu | İtirazın değerlendirilmesi |
| 5. Dava | İş Mahkemesi (gerekirse ATK) | Tespit ve aylık bağlama |
4. Aylığın Başlangıcı, Kesilmesi ve Kontrol Muayenesi
4.1. Aylığın Başlangıç Tarihi ve Kurumun Faiz Sorumluluğu
Malüllük aylığının başlangıcı, rapor tarihi ile yazılı istek tarihinin karşılaştırılmasına bağlıdır. Kurumun, gerekli belgelerin ve incelemelerin tamamlandığı tarihten itibaren aylık bağlama işlemlerini en geç üç ay içinde sonuçlandırması gerekir; aksi hâlde faiz sorumluluğu doğar.
📜 KANUN METNİ —
‘’Malûllük aylığı; prim gün sayısı 9000 günden az olan sigortalılar için 9000 gün üzerinden, 9000 gün ve daha fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden, 29 uncu madde hükümlerine göre hesaplanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık bağlama oranı 10 puan artırılır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için 9000 prim gün sayısı 7200 gün olarak uygulanır.’’
— 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu geçici m. 27/1
4.2. Aylığın Kesilmesi ve Kontrol Muayenesi Riski
Malüllük aylığı statik bir hak değildir. Malulen emekli olan kişinin 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatına göre yeniden çalışmaya başlaması hâlinde aylık kesilir. Ayrıca Kurum, malüllük halinin devam edip etmediğini belirlemek için kontrol muayenesi isteyebilir; muayene sonucu çalışma gücü kaybının %60’ın altına düştüğünün tespiti hâlinde aylık durdurulur. Bu durum, sigortalının emeklilik hayatı boyunca karşılaşabileceği en önemli hukuki risk alanıdır.
5. Maluliyet Oranı %60’ın Altındaysa: Alternatif Emeklilik Yolları
5.1. Engellilik Nedeniyle Yaşlılık Aylığı (m. 28)
Çalışma gücü kaybı %60’ın altında kalan (%40-%59) sigortalılar, kademeli sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartıyla, yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanabilir. Bu yol, malulen emeklilikten farklı olarak “engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı” olarak adlandırılır ve kayıp oranı arttıkça aranan süre/prim azalır.
5.2. Sigortalılık Öncesi Maluliyet (m. 26 son fıkra)
İlk defa sigortalı olmadan önce %60 ve üzeri maluliyeti bulunduğundan malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılar; en az 15 yıldan beri sigortalı olmak ve en az 3.960 gün prim bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığına hak kazanır. Bu düzenleme, kapsam dışında kalan ağır engelli sigortalılar için kolaylaştırılmış bir emeklilik yolu sunar.
"Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının, %50 ilâ %59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, %40 ilâ %49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanacakları ve bunların 94. madde hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilecekleri belirlenmiş olup, davalı Kurumca davacıya %53 maluliyet oranı üzerinden 5510 sayılı Kanun'un 28. maddesi gereğince 01.08.2021 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığının bildirilmesi karşısında Mahkemece kararın hüküm kısmında kanuni ifadeler olmayan "malulen emeklilik" ve "sakatlık aylığı" ibarelerinden bahsedilmesi isabetsiz olup, davanın yasal dayanağına aykırılık teşkil etmiştir.’’
— Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 24.12.2025 tarihli, 2025/11654 E. ve 2025/17986 K. sayılı İlamı
| Durum | Sigortalılık / Prim | Hak |
|---|---|---|
| İşe girişten önceki %60+ maluliyet | 15 yıl + 3.960 gün | Yaşlılık aylığı (m. 26 son fıkra) |
| %50 - %59 çalışma gücü kaybı | 16 yıl + 4.320 gün | Yaşlılık aylığı (m. 28) |
| %40 - %49 çalışma gücü kaybı | 18 yıl + 4.680 gün | Yaşlılık aylığı (m. 28) |
6. Uygulamada Sık Karşılaşılan Özel Durumlar
6.1. Talep Olmaksızın Re’sen Emekliye Sevk Yapılamaz
Erken emeklilik hakkı (yaş dışındaki şartların sağlanmasıyla tanınan haklar dâhil) isteğe bağlı, istisnai bir haktır. Yaş koşulu dışındaki şartlar sağlanmış olsa bile, bu haktan ancak talep halinde yararlanılabilir; talepte bulunmayanlar bakımından re’sen emeklilik işlemi tesis edilemez.
"Dava konusu uyuşmazlık, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar kapsamında değerlendirildiğinde; 7438 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesi ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na eklenen Geçici 95. madde ile tanınan erken emeklilik hakkının, isteğe bağlı istisnai bir hak olarak sonradan düzenlendiği; erken emeklilik hakkından, yaş koşulu dışındaki diğer koşullar sağlanmış olsa bile, ancak talep edilmesi halinde faydalanılabileceği açık olup, bu yönde talepte bulunmayanlar hakkında anılan kanuni düzenlemenin, ilgililerin aleyhine olacak biçimde ve re'sen emekliye ayırma şeklinde yorumlanması ve uygulanması hukuken mümkün değildir."
— Danıştay 12. Dairenin 14.04.2025 tarihli, 2025/42 E. ve 2025/1897 K. sayılı İlamı
6.2. Kamu Görevinden İhraç Maluliyet Hakkını Etkilemez
Kişinin görevden ihraç edilmesi, ihraçtan önce sağlık raporuyla kesinleşmiş olan maluliyet haklarını ortadan kaldırmaz. İlişiğin kesilme şekli (ihraç vb.), daha önce doğmuş malüllük aylığı hakkını tek başına düşürmez. (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E: 2023/12371, K: 2023/13620, T: 28.12.2023 — karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
6.3. Fonksiyon Kaybı ile Vazifeyi Yapamama Ayrımı
Kişinin görevden ihraç edilmesi, ihraçtan önce sağlık raporuyla kesinleşmiş olan maluliyet haklarını ortadan kaldırmaz. İlişiğin kesilme şekli (ihraç vb.), daha önce doğmuş malûllük aylığı hakkını tek başına düşürmez. (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E: 2023/12371, K: 2023/13620, T: 28.12.2023 — karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
6.4. Yargılama Sırasında Şartların Tamamlanması
Dava açıldığında tüm şartlar tam olmasa dahi, yargılama sırasında sigortalılık süresi, prim günü ve maluliyet şartlarının birlikte gerçekleştiği tespit edilirse mahkeme davanın kabulüne karar verebilir; bu halde şartların birlikte sağlandığı tarih, hakkın doğum tarihi olarak esas alınır. (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E: 2024/13309, K: 2025/4048, T: 12.03.2025 ve E: 2024/1068, K: 2024/2637, T: 13.03.2024 — karardan aktarılarak özetlenmiştir.)
7. Sonuç ve Değerlendirme
Malulen emeklilik, hem tıbbi hem idari şartların sıkı biçimde denetlendiği bir süreçtir. %60 oranındaki çalışma gücü kaybı sürecin olmazsa olmaz tıbbi şartı iken; 10 yıl sigortalılık ve 1.800 gün prim olmazsa olmaz idari şartıdır. Maluliyetin sonradan oluşması, bakıma muhtaçlık istisnası, 4/b sigortalılarında prim borcu koşulu ve aylık başlangıcına ilişkin rapor/istek tarihi karşılaştırması gibi ayrıntılar, başvurunun ve olası bir davanın sonucunu doğrudan etkiler.
Maluliyet oranı %60’ın altında kalan sigortalılar için m. 28 (engellilik nedeniyle yaşlılık) ve m. 26 son fıkra (sigortalılık öncesi maluliyet) gibi alternatif yollar gündeme gelir. Kontrol muayeneleri ise aylığın sürekliliği bakımından en büyük risk alanıdır. Sürecin idari ve yargısal aşamalarının, somut olayın özellikleri ile güncel mevzuat ve içtihat birlikte değerlendirilerek titizlikle yürütülmesi önem taşır.
