Anlaşmalı boşanma şartları; en az bir yıllık evlilik süresi, eşlerin birlikte başvurması (ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi) ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda hâkimin uygun bulduğu bir protokolün varlığıdır. Bu yöntem, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesinde düzenlenir ve usulüne uygun yürütüldüğünde dava genellikle tek celsede sonuçlanır.
Bu makalede; anlaşmalı boşanma şartları, protokolde mutlaka bulunması gereken maddeler, yetkili ve görevli mahkeme, duruşma usulü ile kararın kesinleşmesi süreci güncel Yargıtay kararları eşliğinde nesnel biçimde ele alınmaktadır. Aile hukukundan kaynaklı diğer uyuşmazlıklar için Aile Hukuku başlıklı sayfa incelenebilir.
Aile Hukukundan kaynaklı diğer uyuşmazlıklarla ilgili makalelere ''Aile Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İçindekiler
- 1. Tek Celsede Boşanma (Anlaşmalı) Nedir?
- 2. Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir? (1 Yıl Kuralı)
- 3. Anlaşmalı Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
- 4. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Hangi Maddeler Mutlaka Olmalıdır?
- 5. Anlaşmalı Boşanma Davası Süreci ve Ne Kadar Sürer?
- 6. Sonuç ve Değerlendirme
- 7. İlgili Makaleler
1. Tek Celsede Boşanma (Anlaşmalı) Nedir?
Anlaşmalı boşanmada tartışmanın odağı “kim kusurlu?” sorusu değildir. Esas olan, tarafların özgür iradeyle boşanmak isteyip istemedikleri ve üzerinde uzlaşılan düzenlemelerin uygulanabilir olup olmadığıdır. Yasal dayanak, Türk Medeni Kanunu'nun “Evlilik Birliğinin Sarsılması” başlıklı 166. maddesinin 3. fıkrasıdır.
📜 KANUN METNİ —
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/3
2. Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir? (1 Yıl Kuralı)
Anlaşmalı boşanma şartları, yalnızca tarafların boşanmak istemesiyle tamamlanmaz. Aşağıdaki tablo, TMK 166/3 uyarınca aranan şartları özetlemektedir.
| No | Şart | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | En az 1 yıllık evlilik | Resmi nikâh tarihinden dava tarihine kadar en az bir yıl geçmiş olmalıdır. |
| 2 | Ortak başvuru veya kabul | Eşler birlikte başvurur ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş kabul eder. |
| 3 | Hâkimce uygun bulunan protokol | Mali sonuçlar ve çocukların durumunu düzenleyen protokol hâkimce onaylanmalıdır. |
2.1. Evlilik 1 Yılı Doldurmadan Anlaşmalı Boşanma Davası Açılabilir mi?
Kanun koyucu, kısa süreli ve fevri boşanma kararlarının önüne geçmek için bir yıllık asgari süre öngörmüştür. Bu süre dolmadan dava açılırsa, dava anlaşmalı niteliğini taşıyamaz.
2.2. Eşlerin Ortak Başvurusu veya Davayı Kabul Etmesi
Evlilik birliği, eşlerin aile mahkemesine birlikte başvurmasıyla sona erdirilebileceği gibi, bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesiyle de anlaşmalı hale gelebilir. TMK 166. madde esas olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayansa da, diğer boşanma sebeplerine dayalı davalarda da tarafların anlaşması mümkündür.
2.3. Avukatım Varken Duruşmaya Katılmak Zorunda mıyım?
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi, iradenin anlaşmaya uygun olup olmadığını denetlemek ve tarafların boşanmayı daha sağlıklı değerlendirmesini sağlamak amacı taşır. Bu nedenle sürecin yalnızca vekil aracılığıyla tamamlanması mümkün değildir.
Eşlerden birinin iradesinin sakatlandığı (tehdit, hile, baskı) açıkça ispatlanırsa, yargılamanın iadesi yoluna başvurulabilir. Yargıtay da bu yönde değerlendirme yapmıştır.
“Somut olayda; davacı kadının anlaşmalı boşanma davası yargılamasında boşanmak istememesine rağmen davalı erkeğin, ortak çocukları ve davacı kadını korkutacak şekilde tehdit ettiği, hem kendisi hem de kızının can güvenliği, ölüm tehdidi ve korkusu ile davalı erkeğin istediği şekilde ve şartlarda anlaşmalı boşanmayı kabul etmek zorunda kaldığı, kadının ailesinin yanına dönünce suç duyurusunda bulunduğu ve Amasra Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2022/97 E. sayılı dosyası ile erkeğin “tehdit” suçunun gerçekleştirdiğinin sabit olması nedeniyle davalı erkeğin cezalandırılmasına karar verildiği, taraflar arasındaki gerçekleşen anlaşmalı boşanma davasında davacı kadının iradesinin serbestçe açıklanmadığının ispat edildiği, davacı kadın için yargılamanın iadesi şartlarının oluştuğu anlaşılmıştır. O halde davacının iradesinin sakatlanması nedeniyle yargılamanın iadesi talebinin kabulüyle davanın esası hakkında yeniden yargılama yapılıp sonucu uyarınca karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi yerinde olmadığından, kararın bozulmasına karar verilmesi gerekmiştir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 03.04.2024 tarihli, 2023/8763 E. ve 2024/2370 K. sayılı İlamı
3. Anlaşmalı Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Yetki kuralı TMK m. 168'de düzenlenmiştir. Boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Görevli mahkeme ise Aile Mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, Asliye Hukuk Mahkemesince aile mahkemesi sıfatıyla görülür.
Anlaşmalı boşanmada eşlerin duruşmada bizzat hazır bulunması zorunlu olduğundan, davanın hangi eşin katılımını kolaylaştıracak yerde açılacağı pratik bir öneme sahiptir.
4. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Hangi Maddeler Mutlaka Olmalıdır?
Anlaşmalı boşanma protokolü, davanın omurgasını oluşturan yazılı mutabakat metnidir ve mahkeme onayıyla ilam hükmünde bağlayıcı hale gelir. Muğlak ifadelerden kaçınılmalı, her hüküm uygulanabilir olmalıdır.
a) Müşterek Çocukların Durumu
- Velayet: Velayetin anneye mi babaya mı verileceği açıkça belirtilmelidir.
- Kişisel ilişki: Velayeti almayan tarafın çocuğu göreceği zaman dilimleri (hafta sonları, dini bayramlar, sömestir ve yaz tatilleri) saat ve tarih belirtilerek yazılmalıdır.
- İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitimi için ödenecek aylık tutar ve yıllık artış oranı (ör. TÜFE) belirlenmelidir.
Çocuğa ilişkin düzenlemeler kamu düzenindendir; değişen koşullara göre sonradan yeniden değerlendirilebilir. Yargıtay, kişisel ilişkinin çocuğun üstün yararına göre kurulması gerektiğini vurgular.
“...isteğin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle çocuğun anayasal hakkı olan baba ile birbirlerini tanımak, iyi ilişki kurmak ve manevi bağlarının devamını sağlamak gerektiği hususları gözetilerek ve çocuğun yaşam koşulları, eğitim, sağlık ve ulaşım durumları, çocuğun üstün yararı dikkate alınarak babalık duygularını tatmine elverişli ve çocuğun da baba sevgisi ve şefkatini tatmasına yeterli şekilde kişisel ilişki tesisi yoluna gidilmesi gerektiği, boşanma davasında kurulan kişisel ilişkinin yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Gerçekleşen bu durum karşısında, ortak çocuk ile baba arasında kişisel ilişki kurulmasının değişen koşullara göre her zaman yeniden değerlendirilebileceği de dikkate alınarak ortak çocuk ile davacı baba arasındaki kişisel ilişkinin çocuğun üstün yararı doğrultusunda yeniden düzenlenmesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 26.03.2024 tarihli, 2025/9549 E. ve 2024/2079 K. sayılı İlamı
b) Boşanmanın Mali Sonuçları
- Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği; talep varsa miktarı yazılmalı, istenmiyorsa açıkça feragat edildiği belirtilmelidir.
- Maddi ve manevi tazminat: Talepler varsa miktar ve ödeme şekli; yoksa tarafların birbirini ibra ettiği (akladığı) açıkça yazılmalıdır.
Yoksulluk nafakası ve tazminata ilişkin feragat, boşanma kesinleştikten sonra bağlayıcıdır; sonradan dava açılarak talep edilemez. İştirak nafakası ise çocuğun hakkı olduğundan, feragat edilse dahi çocuğun ihtiyaçlarının artması halinde yeniden dava konusu yapılabilir.
c) Eşyaların ve Malvarlığının Paylaşımı
Ziynet eşyaları, ev eşyaları ve varsa taşınmazların paylaşımı protokolde düzenlenebilir; taraflar mal paylaşımını boşanma sonrasına da bırakabilir. Ancak uyuşmazlığın tamamen sonlanması için her mal varlığının protokolde kalem kalem yazılması önerilir.
5. Anlaşmalı Boşanma Davası Süreci ve Ne Kadar Sürer?
| Adım | Aşama | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Hazırlık | Islak imzalı protokol (genellikle 3 nüsha) ve dava dilekçesi hazırlanır. |
| 2 | Dava açılışı | Yetkili Aile Mahkemesine başvurulur, harç ve giderler yatırılır. |
| 3 | Tensip ve duruşma günü | Mahkeme evrakı inceler, duruşma günü verir (yoğunluğa göre değişir). |
| 4 | Duruşma | Taraflar hâkim huzurunda boşanma ve protokol iradelerini bizzat beyan eder. |
| 5 | Karar ve kesinleşme | Karar yazılır, tebliğ edilir; istinaftan feragatle kesinleşip nüfusa bildirilir. |
En kritik nokta, yargılama bitse dahi kararın kesinleştirilmesinin takibidir. Taraflardan biri sonradan vazgeçerse dava çekişmeli boşanmaya döner ve süreç uzar. Ayrıca gerekçeli kararın usulüne uygun tebliği şarttır; usulsüz tebligat istinaf süresini başlatmaz.
“Tüm bu genel açıklamalar ışığında somut olaya gelindiğinde; tarafların boşanmasına ilişkin Çerkezköy 1. Aile Mahkemesi'nin 14.01.2022 tarihli ve 2022/25 Esas, 2022/57 Karar sayılı gerekçeli kararının, davalı kadın eşe Tebligat Kanunu'nun 10/3. maddesine göre mahkeme kaleminde memur vasıtasıyla bizzat tebliğ edildiği, ne var ki 14.01.2022 tarihli tebligat evrakında tebliğ memurunun ad ve soyadının yazılı olmadığı anlaşılmıştır. Bu durumda gerekçeli kararın davalıya usule uygun şekilde tebliğ edildiğinden söz edilmesi mümkün değildir. Hukuk Muhakemeleri Kanun'un 345. maddesine göre istinaf kanun yoluna başvuru süresi; ilâmın taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.05.2025 tarihli, 2023/2-945 E. ve 2025/334 K. sayılı İlamı
6. Sonuç ve Değerlendirme
Anlaşmalı boşanma şartları; en az bir yıllık evlilik, eşlerin ortak iradesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumunu düzenleyen, hâkimce uygun bulunan bir protokolün birlikte gerçekleşmesini gerektirir. Süreç hızlı görünse de protokolün eksik veya muğlak hazırlanması, ileride mal rejimi, nafaka veya velayet uyuşmazlıklarına yol açabilir.
Tarafların duruşmada bizzat hazır bulunması, iradenin serbestçe açıklanması ve kararın usulüne uygun tebliğ edilerek kesinleştirilmesi sürecin sağlıklı sonuçlanması bakımından belirleyicidir. Konunun teknik niteliği nedeniyle protokolün ve kesinleşme aşamasının hukuki destek alınarak yürütülmesi yerinde olur.
