Uzlaştırma, kanunda sayılan belirli suçlarda şüpheli/sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin, bağımsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla ve adli makamların denetiminde anlaşmasını sağlayan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 253 ila 255. maddelerinde düzenlenmiştir. Uzlaştırma kapsamına; soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar (cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret gibi kanunen istisna tutulanlar hariç) ile şikayete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın CMK m. 253/1-b'de tek tek sayılan katalog suçlar (kasten ve taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık ve benzerleri) girer. Kapsamdaki bir suçta uzlaştırma usulünün işletilmesi zorunlu bir muhakeme şartıdır; bu şart yerine getirilmeden hüküm kurulması, Yargıtay'ın yerleşik içtihadında bozma nedenidir. Süreç, uzlaşma sağlanırsa soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı kararı, kovuşturmada ise davanın düşmesi sonucunu doğurur.
Konuyla ilgili diğer makalelere ''Ceza Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İçindekiler
1. Uzlaştırmanın Tanımı ve Hukuki Niteliği
Uzlaştırma kurumu, Anayasa Mahkemesi'nin de vurguladığı üzere, uyuşmazlığın yargı dışı bir yolla fakat adli makamların denetiminde çözümlenmesini amaçlar (AYM, E. 2023/23, K. 2023/101, T. 18.05.2023). Kökeni, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin ceza adaletinin sadeleştirilmesine ilişkin tavsiye kararlarına dayanan onarıcı adalet anlayışıdır: suçun işlenmesiyle bozulan toplumsal düzenin barış yoluyla yeniden tesisi hedeflenir; fail, suçun sorumluluğunu üstlenip sonuçlarını gidererek toplumla yeniden bütünleşme imkânı elde ederken devlet de yargılamanın doğuracağı maliyetten kurtulur.
1.1. Karma Hukuki Nitelik
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun yerleşik içtihadına göre uzlaştırma, bir yandan muhakemeyi engellemesi nedeniyle muhakeme hukuku kurumu, diğer yandan fail ile devlet arasındaki ceza ilişkisini sona erdirmesi nedeniyle maddi ceza hukuku kurumudur (Yargıtay CGK, E. 2018/405, K. 2021/445). Bu karma nitelik, kurumun lehe kanun olarak geçmişe yürümesini de mümkün kılar: TCK m. 7/2 uyarınca, sonradan bir suçun uzlaştırma kapsamına alınması, kesinleşmiş ve infaz edilmekte olan hükümlerde dahi sanığın hukuki yararı bulunması koşuluyla gözetilebilir. Öğretide ağırlıklı görüş de bu iki yönlü niteliği kabul etmektedir.
1.2. Soruşturma ve Kovuşturma Ayrımı
Uzlaştırma asıl olarak soruşturma evresinde yürütülmesi gereken bir işlemdir. Bununla birlikte, usulü hiç uygulanmadan dava açılması veya suçun uzlaşma kapsamında olduğunun ilk kez duruşmada anlaşılması hâlinde kovuşturma evresinde de uygulanması zorunludur (Yargıtay CGK, E. 2017/45, K. 2020/252). CMK m. 254 gereği bu durumda kovuşturma dosyası, işlemlerin m. 253'teki esas ve usule göre yerine getirilmesi için uzlaştırma bürosuna gönderilir.
2. CMK m. 253 Kapsamındaki Suçlar
2.1. Şikayete Bağlı Suçlar
CMK m. 253/1-a uyarınca, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar kural olarak uzlaştırmaya tabidir. Bu kuralın önemli istisnaları, aşağıda 3. bölümde ele alınan hakaret, ısrarlı takip ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardır. Örneğin basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek nitelikteki kasten yaralama (TCK m. 86/2), TCK m. 73 gereği şikayete bağlı olduğundan uzlaştırma hükümleri kapsamındadır (Yargıtay 1. CD, E. 2023/5444, K. 2023/6800).
2.2. Katalog Suçlar (m. 253/1-b)
İkinci grup, şikayete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın doğrudan kanunda sayılan suçlardan oluşur. Bu katalog, 02.12.2016 tarihli 6763 sayılı Kanun ile tehdit (TCK m. 106/1), hırsızlık (m. 141) ve dolandırıcılık (m. 157) suçlarını; 24.10.2019 tarihli 7188 sayılı Kanun ile de güveni kötüye kullanma (m. 155), suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m. 165) ile iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m. 117/1, m. 119/1-c) suçlarını kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Nitekim güveni kötüye kullanma suçunun 7188 sayılı Kanun ile kapsama alınması, hükümden sonra dahi dosyanın uzlaştırma bürosuna tevdiini gerektirmiştir (Yargıtay 11. CD, E. 2022/4322, K. 2025/2309).
| Suç | TCK Maddesi | Kapsam Notu |
|---|---|---|
| Kasten yaralama | m. 86 (üçüncü fıkra hariç); m. 88 | Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaz |
| Taksirle yaralama | m. 89 | Bilinçli taksir dâhil |
| Tehdit | m. 106, birinci fıkra | 6763 sayılı Kanun ile eklendi |
| Konut dokunulmazlığının ihlali | m. 116 | — |
| İş ve çalışma hürriyetinin ihlali | m. 117/1; m. 119/1-c | 7188 sayılı Kanun ile eklendi |
| Hırsızlık | m. 141 | 6763 sayılı Kanun ile eklendi |
| Güveni kötüye kullanma | m. 155 | 7188 sayılı Kanun ile eklendi |
| Dolandırıcılık | m. 157 | 6763 sayılı Kanun ile eklendi |
| Suç eşyasının satın alınması / kabulü | m. 165 | 7188 sayılı Kanun ile eklendi |
| Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması | m. 234 | — |
2.3. Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Genişletme (m. 253/1-c)
Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da ayrıca uzlaştırma kapsamına dâhildir. Bu düzenleme, onarıcı adaletin çocuk adalet sistemindeki ağırlığını yansıtır.
3. Uzlaştırmanın Uygulanamayacağı Hâller
3.1. Suç Türü Yönünden İstisnalar ve Açık Hüküm Şartı
CMK m. 253/3, şikayete bağlı olsa bile bazı suçları uzlaştırma dışında bırakır. Bu istisnalar zaman içinde genişlemiştir: cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar başlangıçtan beri kapsam dışıdır; ısrarlı takip suçu 12.05.2022 tarihli 7406 sayılı Kanun ile, hakaret suçu ise 07.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanun ile (başlangıçta TCK m. 125/2 bakımından, 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun ile tüm m. 125'i kapsayacak biçimde) uzlaştırma dışına çıkarılmıştır. Ayrıca m. 253/2 uyarınca, şikâyete bağlı olanlar hariç, diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili uzlaştırma için kanunda açık hüküm bulunması gerekir.
📜 KANUN METNİ —
(3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) ve hakaret suçunda (madde 125) uzlaştırma yoluna gidilemez.
— 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253/3
3.2. Birlikte ve Aynı Mağdura Karşı İşlenen Suçlar
Uzlaştırma kapsamındaki bir suçun, kapsam dışı bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 7188 sayılı Kanun, bu kurala "aynı mağdura karşı" ibaresini ekleyerek sınırlamayı daraltmıştır; böylece kapsam dışı suç farklı bir mağdura karşı işlenmişse, kapsamdaki suç yönünden uzlaştırma yolu açık kalmıştır (Yargıtay CGK, E. 2018/405, K. 2021/445). 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun ise bir istisna daha getirmiştir: ön ödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Öte yandan, kapsam dışı suçtan beraat edilmesi hâlinde engel ortadan kalkar: silahla yaralama ile birlikte işlenen yağma suçundan beraat verilmesi, yaralama suçunun uzlaştırmaya tabi hâle gelmesini sağlar (Yargıtay 1. CD, E. 2023/9376, K. 2024/669).
3.3. İlgiliye Ulaşılamaması ve Mağdurun Ölümü
Resmi mercilere beyan edilen adreste bulunmama, yurt dışında olma veya başka bir nedenle taraflara ulaşılamaması hâlinde uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır (m. 253/6). Anayasa Mahkemesi, "yurt dışında olma" ibaresini, usulüne uygun teklife rağmen ulaşılamama koşuluna bağlı olduğu gerekçesiyle Anayasa'ya aykırı bulmamıştır (AYM, E. 2023/23, K. 2023/101). Mağdurun soruşturma evresinde ölümü hâlinde uzlaştırma işlemi sonlandırılır ve soruşturma sonuçlandırılır (Yargıtay 12. CD, E. 2020/788, K. 2021/1631); kovuşturma evresinde ölüm hâlinde ise mirasçıların katılma hakkı saklı tutularak değerlendirme yapılır (Yargıtay 4. CD, E. 2020/20769, K. 2020/11544).
4. Uzlaştırma Sürecinin İşleyişi
4.1. Büroya Tevdi ve Uzlaştırmacının Görevlendirilmesi
Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tabi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunması hâlinde dosya, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilir (m. 253/4). Büro tarafından, Adalet Bakanlığı uzlaştırmacı siciline kayıtlı bir uzlaştırmacı görevlendirilir; 7531 sayılı Kanun'la uzlaştırmacı olabilecekler "hukuk fakültesi mezunları" olarak belirlenmiştir. Danıştay, sicile kayıtta "kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmama" şartını, kurumun güven ve itibara dayalı niteliği gereği hukuka uygun bulmuştur (Danıştay 10. D, E. 2019/7833, K. 2022/834).
4.2. Teklif ve Tebligat Usulü
Uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur ve kabul ya da reddin hukuki sonuçlarını açıklar (m. 253/4-5). İlgili, teklifin tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararını bildirmezse teklif reddedilmiş sayılır; bu süre 7531 sayılı Kanun'la üç günden yediye çıkarılmıştır. Telefon, faks veya e-posta yalnızca çağrı niteliğindedir; geçerli bir teklif sayılmaz. İlgiliye ulaşılamadığında teklifin büro aracılığıyla açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla yapılması zorunludur.
''Kargo yoluyla yapılan uzlaştırma teklifi usule aykırıdır; ilgiliye telefonla ulaşılamadığında teklif ancak açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla yapılabilir. Usule aykırı teklife dayanan rapor hükme esas alınamaz.''
-Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 09.09.2020 tarihli, 2020/1445 E. ve 2020/9649 K. sayılı İlamı (özet).
4.3. Müzakere, Rapor ve Süreler
Müzakereler gizli yürütülür; açıklamalar başka bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (m. 253/13, 253/20). Uzlaştırmacı, belgelerin örneğini aldıktan itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır; bu süre her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatılabilir. İlk teklif tarihinden raporun büroya verildiği tarihe kadar dava zamanaşımı ve dava süresi işlemez (m. 253/21).
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Teklife cevap süresi | 7 gün (susma = ret) | CMK m. 253/4 (7531 s.K.) |
| Müzakerelerin tamamlanması | 30 gün | CMK m. 253/12 |
| Ek uzatma | Her defasında en çok 20 gün, en fazla iki kez | CMK m. 253/12 |
| Zamanaşımının durması | Teklif tarihinden rapor tarihine kadar işlemez | CMK m. 253/21 |
4.4. Sonuç: KYOK, Düşme, Erteleme ve Durma
Uzlaşmanın sağlanması ve edimin def'aten yerine getirilmesi hâlinde soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturmada ise davanın düşmesi kararı verilir. Soruşturmada edimin ileri tarihe bırakılması, taksitlendirilmesi veya süreklilik arz etmesi hâlinde, CMK m. 231'deki şartlar aranmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir (m. 253/19). Kovuşturmada ise 7531 sayılı Kanun'la getirilen geçici düzenleme uyarınca (14.11.2024 sonrası suçlarda) hükmün açıklanmasının geri bırakılması yerine durma kararı verilir; durma süresince zamanaşımı işlemez, uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse yargılamaya kaldığı yerden devam edilir.
4.5. Birden Fazla Fail ve Mağdur; İkinci Kez Yasağı
Birden fazla kişinin mağduriyetine yol açan bir suçta uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir (m. 253/7). Faillerin birden fazla olması hâlinde ise etki bireyseldir. Ayrıca uzlaştırma bir kez denenir: sonuçsuz kalması hâlinde aynı fiil için tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez (m. 253/18).
📜 KANUN METNİ —
''(1) Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda, ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır.''
— 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 255/1
5. Uzlaşmanın Tazminat Davasına Etkisi
Uzlaşmanın özel hukuk sonuçları uygulamada önemli sonuçlar doğurur. Trafik kazasından kaynaklanan yaralama nedeniyle taraflar uzlaşmış ve edim yerine getirilmişse, aynı eylem nedeniyle açılan tazminat davasının CMK m. 253/19 uyarınca feragat nedeniyle reddi gerekir; bu husus, sigorta şirketi aleyhine açılan davaları da etkiler (Ankara BAM 26. HD, E. 2019/2638, K. 2022/96). Bu kuralın mutlak olmaktan çıkarılması, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararının (AYM, E. 2023/43, K. 2023/141) ardından 7531 sayılı Kanun'la yapılan değişikliğe dayanır: artık uzlaşma anında öngörülemeyen ya da sonradan ortaya çıkan zararlar için dava hakkı saklıdır. Dolayısıyla uzlaşma, ceza ilişkisini ve öngörülen zararlar bakımından tazminat ilişkisini sona erdirir; ancak bu sınırlama, sonradan doğan zararları kapsamaz.
6. İstanbul Yargı Çevresinde Uzlaştırmanın Pratik Uygulaması
CMK m. 12'de düzenlenen yer bakımından yetki kuralları, uzlaştırma işlemlerinin hangi büro nezdinde yürütüleceğini de belirler. İstanbul gibi birden çok adli yargı çevresinin bulunduğu illerde bu ayrım pratik önem taşır: İstanbul Adliyesi (Çağlayan), Bakırköy Adliyesi ve İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal) farklı yargı çevrelerine hizmet eder ve her birinin Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu faaliyet gösterir.
Suçun işlendiği yere göre yetkili büro değişebileceğinden, soruşturma dosyasının doğru yargı çevresinde işlem görmesi, sürecin geçerliliği açısından belirleyicidir. Nitekim incelenen içtihatlarda İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı uzlaştırma bürosunun düzenlediği işlemler ile İstanbul Anadolu ve İstanbul Ağır Ceza Mahkemelerinin kararları, sürecin yer bakımından nasıl işlediğini göstermektedir (örn. Yargıtay 12. CD, E. 2020/788, K. 2021/1631). Kovuşturma evresinde verilen kararların istinaf denetimi ise ilgili bölge adliye mahkemesinin yargı çevresine göre yürütülür.
8. Sonuç ve Değerlendirme
Uzlaştırma, ceza muhakemesinde onarıcı adalet anlayışını hayata geçiren, hem usul hem de maddi ceza hukukuna dokunan karma nitelikli bir kurumdur. Kapsam, 6763 ve 7188 sayılı Kanunlarla genişletilmiş; 7406, 7531 ve 7571 sayılı Kanunlarla ise hem istisnalar (ısrarlı takip, hakaret) hem de usul kuralları (teklif süresinin yedi güne çıkması, tazminat kısıtlamasının yumuşatılması, kovuşturmada durma kararı) yeniden düzenlenmiştir. İçtihatlar, kapsamdaki bir suçta usulün işletilmemesini istikrarlı biçimde bozma nedeni saymakta; teklifin usulüne uygunluğu, suçların birlikte işlenmesi ve mağdurun ölümü gibi kritik noktalarda titiz bir denetim uygulamaktadır. Mevzuatın sık değişmesi karşısında, güncel metnin her dosyada teyidi zorunludur.
