Miras hesaplama, mirasbırakanın ölüm anındaki net terekenin yasal mirasçılar arasında Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre paylara bölünmesidir. Hesap; ölüm tarihindeki hukukun seçilmesi, mal rejiminin tasfiyesi, mirasçı zümresinin saptanması ve oranların uygulanmasıyla yapılır. Sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasın 1/4'ünü, ana-baba zümresiyle 1/2'sini, büyük ana ve büyük babalarla 3/4'ünü alır.
Miras payı hesabı, nüfus kayıtlarındaki mirasçıların listelenmesinden ibaret değildir. Ölüm tarihine göre hangi kanunun uygulanacağı, sağ kalan eşe mal rejimi nedeniyle terekeden önce ne ödeneceği ve mirasbırakandan önce ölenlerin payının kime geçeceği, her pay cetvelinin üç ayrı denetim noktasıdır. Yargıtay kararlarında pay toplamının paydayı tutmaması, aynı mirasçıya mükerrer pay verilmesi ve zümre kurallarının yanlış uygulanması bozma nedeni olarak yer alır.
Bu rehber, hesabı adım adım ve TL tutarlı varsayımsal örneklerle gösterir. Mirasçıların hangi sırayla çağrıldığı yasal mirasçılar ve miras payları makalesinde ayrıca işlenir; bu yazıda ağırlık, mirasçı kadrosunun paylara ve tutarlara dönüştürülmesindedir. Rehberdeki oranlar, aksi belirtilmedikçe 01.01.2002 sonrasında gerçekleşen ölümler için TMK hükümlerine göre verilmiştir.
İçindekiler
GösterGizle- 1. Miras Hesaplama Hangi Adımlarla Yapılır?
- 2. Ölüm Tarihi Hangi Mevzuatın Uygulanmasını Belirler?
- 3. Sağ Kalan Eşin Miras Payı Hangi Zümreye Göre Değişir?
- 4. Halefiyet ve Kök Payı Pay Hesabını Nasıl Değiştirir?
- 5. Tam Kan ve Yarım Kan Kardeşlerin Payları Neden Eşit Olmaz?
- 6. Sağ Kalan Eşin Katılma Alacağı Miras Paylarından Önce Nasıl Hesaplanır?
- 7. Saklı Pay ve Tasarruf Nisabı Nasıl Hesaplanır?
- 8. Hesaplanan Paylar Fiilen Nasıl Paylaştırılır?
- 9. Miras Hesaplamasında En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- 10. Mirasçılık Belgesindeki Pay Hatası İçin Hangi Yol İzlenir?
- 11. Sonuç ve Değerlendirme
- 12. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Yararlanılan Mevzuat ve Kararlar
1. Miras Hesaplama Hangi Adımlarla Yapılır?
Miras hesaplama, ölüm tarihindeki hukukun belirlenmesi, mal rejiminin tasfiyesi, net terekenin bulunması, mirasçı zümresi ile eş payının saptanması ve payların toplamının denetlenmesinden oluşan sıralı bir işlemdir. Adımlardan biri atlandığında pay cetveli hatalı çıkar ve mirasçılık belgesinin iptali davasına konu olabilir.
Hesap aşağıdaki sırayla yapılır; sıra değiştiğinde net tereke ve pay oranları da değişir.
1. Ölüm tarihi ve uygulanacak hukuk belirlenir. Miras ölümle açıldığı için (TMK m. 575) hesap ölüm tarihindeki hukuka göre yapılır; ayrıntı 2. bölümdedir.
2. Mal rejimi tasfiye edilir. Evlilik ölümle sona erdiğinde sağ kalan eşin katılma alacağı veya borcu hesaplanır; ayrıntı 6. bölümdedir.
3. Tereke borçları ve giderleri düşülerek paylaştırılacak net tereke bulunur.
4. Mirasçı zümresi ve kökler saptanır. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olmaz; ölmüş mirasçıların yerini altsoyları alır (3, 4 ve 5. bölümler).
5. Oranlar uygulanır, payların toplamı denetlenir ve saklı pay ihlali olup olmadığı kontrol edilir (7. bölüm).
6. Paylar mirasçılara fiilen özgülenir (8. bölüm).
Önemli: Ölüm tarihi yanlış belirlenirse sonraki bütün adımlar yanlış kanuna göre yürür; bu durumda pay cetveli baştan düzenlenmelidir.
Pay Cetvelinin Doğruluğu
Pay cetveli, kesirlerin ortak paydaya getirilmesiyle denetlenir. 1/4 ile 3/8 payları 8 üzerinden 2/8 ve 3/8 olarak yazılır, bütün paylar toplanır ve toplamın payda ile aynı çıktığı görülür. Toplam paydadan küçükse mirasçılardan biri eksik, büyükse mirasçılardan biri fazla pay almıştır.
2. Ölüm Tarihi Hangi Mevzuatın Uygulanmasını Belirler?
Ölüm tarihi, miras payı hesabında uygulanacak mevzuatı belirleyen tarihtir. 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 17 uyarınca mirasçılık ve mirasın geçişi ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere tabidir; 01.01.2002 sonrası ölümlerde TMK, bu tarihten önceki ölümlerde ise ölüm tarihine göre mülga 743 sayılı Kanun veya feraiz hükümleri uygulanır.
KANUN METNİ —
“Mirasçılık ve mirasın geçişi, miras bırakanın ölümü tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir.”
— 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, m. 17
Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre ölüm tarihlerine karşılık gelen hukuk aşağıdaki tablodadır.
| Ölüm Tarihi | Uygulanacak Hukuk |
|---|---|
| 04.10.1926 öncesi | Emlakta feraiz; arazide Tevsii İntikal Nizamnameleri (06.03.1912 öncesi birinci, sonrası ikinci nizamname) |
| 04.10.1926 - 23.11.1990 | 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi (değişiklik öncesi hali) |
| 23.11.1990 - 01.01.2002 | 743 sayılı Kanun (3678 sayılı Kanunla değişik hali) |
| 01.01.2002 ve sonrası | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu |
Önemli: Bu rehberdeki oranlar ve örnekler yalnızca 01.01.2002 sonrası ölümler içindir. Ölüm bu tarihten önce gerçekleşmişse TMK oranları uygulanamaz.
Farkın pratik sonucu eş payında görülür. 743 sayılı Kanun m. 444'ün ilk halinde sağ kalan eş, altsoyla birlikte ya terekenin yarısının intifa hakkını ya da dörtte birinin mülkiyetini seçebilirdi; ana-baba zümresiyle birlikte ise dörtte birinin mülkiyetini ve yarısının intifa hakkını alırdı. TMK m. 499 ise sabit mülkiyet oranları öngörür.
Ardışık ölümlerde her ölüm kendi tarihindeki hukuka göre hesaplanır. Kök mirasbırakan 1907'de, mirasçılarından biri 1977'de ölmüşse ilk intikal feraiz hükümlerine, ikinci intikal 743 sayılı Kanun’a göre hesaplanır. Ölüm tarihi, nüfus kaydı ve mirasçılık belgesindeki tarihle karşılaştırılarak doğrulanmalıdır.
3. Sağ Kalan Eşin Miras Payı Hangi Zümreye Göre Değişir?
Sağ kalan eşin miras payı, eşin birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen yasal paydır. Eş, altsoyla birlikte mirasın 1/4'ünü, ana-baba zümresiyle birlikte 1/2'sini, büyük ana ve büyük babalarla birlikte 3/4'ünü alır; bu zümrelerin hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m. 499).
KANUN METNİ —
“Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur: 1. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri, 2. Mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı, 3. Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.”
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 499
Eş, zümrelerden biri değildir; kan hısımlarından bağımsız bir yasal mirasçıdır ve payı yalnızca rekabet ettiği zümreye bağlıdır. Tablo, 1.000.000 TL’lik varsayımsal bir net terekede eşin payını gösterir.
| Birlikte Mirasçı Olunan Zümre | Eşin Payı | Kalan Pay | 1.000.000 TL'lik Terekede Eş Payı |
|---|---|---|---|
| Altsoy (birinci zümre) | 1/4 | 3/4 | 250.000 TL |
| Ana-baba ve altsoyları (ikinci zümre) | 1/2 | 1/2 | 500.000 TL |
| Büyük ana-baba ve çocukları (üçüncü zümre) | 3/4 | 1/4 | 750.000 TL |
| Bu zümrelerden hiçbiri yok | Tamamı | - | 1.000.000 TL |
Altsoy bulunduğunda ikinci ve üçüncü zümre mirasçı olamaz; bu nedenle çocuk veya torun varken eşin payı 1/4'te kalır. Evlilik dışında doğan çocuk ve evlatlığın durumu sıkça sorulan sorularda ele alınmıştır.
Örnek: Eş ve Üçüncü Zümre Mirasçıları
Örnek: Mirasbırakan M, 2.000.000 TL net tereke bırakarak ölmüştür. Altsoyu, ana-babası ve ana-babasının altsoyu yoktur; eşi ile dört büyük ana-büyük babası (anneanne, anne tarafı dede, babaanne, baba tarafı dede) sağdır.
1. Eş, büyük ana ve büyük babalarla birlikte mirasın 3/4'ünü alır (TMK m. 499): 2.000.000 × 3/4 = 1.500.000 TL.
2. Kalan 1/4 (500.000 TL), dört büyük ana-büyük baba arasında eşit paylaşılır (TMK m. 497): her biri 1/16, yani 125.000 TL alır.
3. Kontrol: 12/16 + 4/16 = 16/16.
Anneanne çocuksuz olarak M’den önce ölmüşse payı aynı taraftaki büyük babaya, yani anne tarafı dedeye geçer; dede bu durumda 250.000 TL alır (TMK m. 497). Büyük ana-büyük babalar ve çocukları hiç yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
4. Halefiyet ve Kök Payı Pay Hesabını Nasıl Değiştirir?
Halefiyet, mirasbırakandan önce ölen mirasçının payının her derecede kendi altsoyuna geçmesidir. Pay, kişi sayısına değil kök sayısına göre bölünür; önceden ölen çocuğun kök payı kaybolmaz ve torunlar arasında eşit paylaştırılır (TMK m. 495/3, m. 650). Böylece torunlar yalnızca kendi köklerine düşen payı paylaşır.
KANUN METNİ —
“Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur. Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar. Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.”
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495
Hesapta önce sağ olan her çocuk ve ölmüş her çocuk birer kök sayılır; kalan pay köklere eşit bölünür, ölmüş çocuğun kök payı da torunlar arasında paylaştırılır. Aynı kural ikinci ve üçüncü zümrede de geçerlidir (TMK m. 496, m. 497). Mirasçılardan biri mirası reddederse oluşacak pay sayısı değişir; ret süresi ve sonuçları mirasın reddi ve reddi miras süresi makalesinde ayrıca işlenmiştir.
Örnek: Önceden Ölen Çocuğun Torunları
Örnek: M, 2.400.000 TL net tereke bırakarak ölmüştür. Eşi, sağ olan iki çocuğu (A ve C) ile kendisinden önce ölen üçüncü çocuğu B’nin üç çocuğu (T1, T2 ve T3) vardır.
1. Eş, altsoyla birlikte 1/4 alır: 2.400.000 × 1/4 = 600.000 TL.
2. Kalan 3/4 (1.800.000 TL), A, C ve B olmak üzere üç köke bölünür: kök başına 1/4, yani 600.000 TL.
3. A ve C kendi kök paylarını, 600.000 TL’şer alır.
4. B’nin kök payı T1, T2 ve T3'e eşit geçer: her biri 1/12, yani 200.000 TL alır.
| Mirasçı | Kök | Pay | Tutar |
|---|---|---|---|
| Eş | - | 1/4 | 600.000 TL |
| Çocuk A | A kökü | 1/4 | 600.000 TL |
| Çocuk C | C kökü | 1/4 | 600.000 TL |
| T1, T2, T3 (her biri) | B kökü | 1/12 | 200.000 TL |
| Toplam | - | 1 | 2.400.000 TL |
Hatanın sonucu: Kalan 3/4 kişi sayısına göre beşe bölünseydi (A, C, T1, T2, T3) herkese 3/20, yani 360.000 TL düşerdi. Bu durumda A ve C 240.000 TL’şer eksik, torunlar ise 160.000 TL’şer fazla pay almış olurdu.
5. Tam Kan ve Yarım Kan Kardeşlerin Payları Neden Eşit Olmaz?
Yarım kan kardeş, mirasbırakanla yalnızca ana veya yalnızca baba yönünden kardeş olan kişidir. İkinci zümrede ana ve baba kolları ayrı hesaplanır; yarım kan kardeş yalnızca bağlı olduğu ebeveyn kolundan pay aldığı için tam kan kardeşle eşit pay alamaz (TMK m. 496).
KANUN METNİ —
“Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Bunlar eşit olarak mirasçıdırlar. Mirasbırakandan önce ölmüş olan ana ve babanın yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmadığı takdirde, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.”
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 496
Ana-baba zümresinde pay, önce ana ve baba kollarına eşit bölünür. Ana veya baba mirasbırakandan önce ölmüşse o kolun payını kardeşler alır. Tam kan kardeş (ana-baba bir) her iki kolda da, yarım kan kardeş ise yalnızca bir kolda pay sahibidir.
“(...) Bu nedenle anne baba bir kardeş ile anne ayrı baba bir kardeşin paylarının eşit olması mümkün değildir.”
— Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 19.09.2024 tarihli, 2024/2323 E. ve 2024/3972 K. sayılı İlamı
Örnek: Eş, Tam Kan ve Yarım Kan Kardeşler
Örnek: M, 1.600.000 TL net tereke bırakmıştır. Altsoyu yoktur; ana ve babası kendisinden önce ölmüştür. Eşi ile üç kardeşi sağdır: K1 (ana-baba bir), K2 (yalnızca baba bir) ve K3 (yalnızca ana bir).
1. Eş, ana-baba zümresiyle birlikte mirasın yarısını alır (TMK m. 499): 800.000 TL.
2. Kalan 1/2, ana ve baba kollarına eşit bölünür: her kol 1/4, yani 400.000 TL (TMK m. 496).
3. Baba kolunun payını K1 ve K2 paylaşır: 1/8'er, yani 200.000 TL.
4. Ana kolunun payını K1 ve K3 paylaşır: 1/8'er, yani 200.000 TL.
| Mirasçı | Hesap | Pay | Tutar |
|---|---|---|---|
| Eş | Ana-baba zümresiyle | 1/2 | 800.000 TL |
| K1 (tam kan) | 1/8 + 1/8 | 1/4 | 400.000 TL |
| K2 (baba bir) | Yalnızca baba kolu | 1/8 | 200.000 TL |
| K3 (ana bir) | Yalnızca ana kolu | 1/8 | 200.000 TL |
| Toplam | - | 1 | 1.600.000 TL |
Hatanın sonucu: Üç kardeş eşit sayılsaydı her biri 266.666,67 TL alırdı. K1 yaklaşık 133.333 TL eksik, K2 ve K3 ise yaklaşık 66.667 TL’şer fazla pay almış olurdu. Ana kolunda hiç mirasçı bulunmasaydı (K1 ve K3 olmasaydı), ikinci zümreye düşen yarım tamamen baba kolundaki mirasçıya kalırdı (TMK m. 496).
6. Sağ Kalan Eşin Katılma Alacağı Miras Paylarından Önce Nasıl Hesaplanır?
Katılma alacağı, ölümle sona eren edinilmiş mallara katılma rejiminde bir eşin diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerindeki alacağıdır. Katılma alacağı mirasçılıktan değil mal rejiminden doğduğu için miras paylaşılmadan önce hesaplanır ve net tereke tabanını değiştirir (TMK m. 225, m. 236).
Mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle sona erer (TMK m. 225/1). Edinilmiş mallara katılma rejiminde artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m. 231). Rejimin kapsamı ve sözleşmeyle değiştirilmesi, edinilmiş mallara katılma rejimi sözleşmesi makalesinde anlatılmıştır.
KANUN METNİ —
“Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.”
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 236/1
Doktrinde katılma alacağının tereke borcu niteliğinde olduğu ve miras paylaşılmadan önce terekenin pasifine yazılması gerektiği kabul edilir; sağ kalan eşin terekeye katılma borcu varsa bu borç aktife eklenir. Mahkeme katılma alacağını kendiliğinden gözetmez; eşin veya mirasçıların bu yönde talepte bulunması ya da bağımsız dava açması gerekir. Katılma alacağı davası sürerken miras paylaşım davası bekletici mesele yapılabilir (HMK m. 165).
Örnek: Katılma Alacağının Düşülmesi
Örnek: M ölmüştür; eşi ile iki çocuğu vardır. M’nin edinilmiş mallarının artık değeri 3.000.000 TL, kişisel malları 600.000 TL, eşin artık değeri ise 1.000.000 TL’dir. Tereke borcu ve cenaze gideri bulunmadığı varsayılmıştır.
1. Eşin M’ye ait artık değerden alacağı: 3.000.000 ÷ 2 = 1.500.000 TL.
2. M’nin eşe ait artık değerden alacağı: 1.000.000 ÷ 2 = 500.000 TL.
3. Alacaklar takas edilir (TMK m. 236): eşin net alacağı 1.000.000 TL olur ve terekenin pasifine yazılır.
4. Paylaşılacak net tereke: 3.600.000 − 1.000.000 = 2.600.000 TL.
5. Eş altsoyla birlikte 1/4 alır: 650.000 TL. İki çocuk 3/4'ü, yani 1.950.000 TL’yi paylaşır: 975.000 TL’şer.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| M'nin edinilmiş mallarının artık değeri | 3.000.000 TL |
| M'nin kişisel malları | 600.000 TL |
| Eşin katılma alacağı (net) | 1.000.000 TL |
| Paylaşılacak net tereke | 2.600.000 TL |
| Eşin miras payı (1/4) | 650.000 TL |
| Her çocuğun miras payı (3/8) | 975.000 TL |
| Eşin toplam alacağı | 1.650.000 TL |
Hatanın sonucu: Mal rejimi tasfiye edilmeden 3.600.000 TL üzerinden hesap yapılsaydı eş 900.000 TL, her çocuk 1.350.000 TL alırdı. Eşin toplam hakkı bu durumda 750.000 TL eksik görünür.
7. Saklı Pay ve Tasarruf Nisabı Nasıl Hesaplanır?
Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla bile ortadan kaldıramayacağı asgari miras payıdır. Altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için yasal payın dörtte biri, eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür; tasarruf nisabı, saklı paylar çıkarıldıktan sonra kalan kısımdır (TMK m. 505, m. 506).
KANUN METNİ —
“Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.) 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.”
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506
Saklı pay, ölüme bağlı tasarrufla kısıtlanamayan kısmı gösterir; mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan kısımda serbestçe tasarruf eder (TMK m. 505). Bu kısmın hesaplanabilmesi için önce doğru tereke tabanı bulunmalıdır.
“Tereke; mirasbırakanın ölüm tarihi itibari ile sahip olduğu ve mirasçılarına intikal edebilen mal, hak, alacak ve borçların tümüdür. Miras bırakanın tasarruf özgürlüğünün belirlenebilmesi için terekenin ölüm tarihindeki değerinin tespit edilmesi ve kanunda belirtilen değerlerin eklenip çıkarılmasıyla net terekenin hesaplanması ve bu değerden saklı paylar toplamının çıkarılması gerekir.”
— Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 19.01.2026 tarihli, 2025/4705 E. ve 2026/311 K. sayılı İlamı
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024 tarihli kararına göre mirasbırakanın mal varlığına denkleştirmeye tabi kazandırmalar (TMK m. 669), tenkise tabi sağlararası tasarruflar (TMK m. 508, m. 565) ve hayat sigortası satın alma bedeli (TMK m. 509, m. 567) eklenir; tenkise tabi ölüme bağlı tasarruflar ise aktife eklenmez. Mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile birlikte yaşadığı ve bakımını üstlendiği kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir (TMK m. 507/2). Değerleme mirasın açıldığı tarihteki duruma göre yapılır (TMK m. 575).
7.1. Örnek: Saklı Pay ve Tasarruf Nisabı
Örnek: M, 1.800.000 TL net tereke bırakmıştır; eşi ve iki çocuğu vardır. M, vasiyetnameyle 800.000 TL değerindeki bir malını bir yakınına bırakmıştır. Tereke tabanında başka ekleme veya çıkarma yoktur.
| Mirasçı | Yasal Pay | Saklı Pay | Saklı Pay Tutarı |
|---|---|---|---|
| Eş | 1/4 (450.000 TL) | Yasal payın tamamı: 1/4 | 450.000 TL |
| Çocuk 1 | 3/8 (675.000 TL) | Yasal payın yarısı: 3/16 | 337.500 TL |
| Çocuk 2 | 3/8 (675.000 TL) | Yasal payın yarısı: 3/16 | 337.500 TL |
| Toplam saklı pay | - | 5/8 | 1.125.000 TL |
| Tasarruf nisabı | - | 3/8 | 675.000 TL |
Vasiyet edilen 800.000 TL, tasarruf nisabı olan 675.000 TL’yi 125.000 TL aşmaktadır. Vasiyet dışında kalan 1.000.000 TL, 1.125.000 TL’lik saklı pay toplamını karşılamaz; saklı payı zedelenen mirasçılar tenkis davası açabilir (TMK m. 560). Dava şartları ve tenkis sırası için saklı pay oranları ve tenkis davası makalesine bakılabilir.
7.2. Sağlararası Kazandırmaların Denkleştirilmesi
Denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında altsoyuna yaptığı çeyiz, kuruluş sermayesi ve borçtan kurtarma gibi karşılıksız kazandırmaların terekeye iade edilmesidir (TMK m. 669). Altsoya yapılan bu kazandırmalar kanuni karine gereği denkleştirmeye tabidir; muafiyet için mirasbırakanın açık iradesi gerekir. Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmalar ise yalnızca mirasbırakanın açık iradesi varsa denkleştirilir. Kazandırmanın yasal payı aştığı durumlarda doktrinde fiktif tereke yöntemi ile denkleştirme alacaklılarına öncelik tanıyan yöntem arasında görüş ayrılığı vardır; bilirkişi raporlarındaki farklı sonuçlar bu ayrılıktan doğabilir.
8. Hesaplanan Paylar Fiilen Nasıl Paylaştırılır?
Miras paylaşımı, hesaplanan soyut payların mirasçılara terekeden belirli mal veya bedel olarak özgülenmesidir. Mirasçılar anlaşırsa paylar anlaşmaya göre oluşturulur ve özgülenir; anlaşamazlarsa her mirasçı sulh mahkemesinden payların oluşturulmasını, malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını isteyebilir (TMK m. 642, m. 650).
Miras açıldığında paylar henüz oran olarak vardır; mirasçılar mirasın paylaşılmasına kadar tereke üzerinde elbirliği mülkiyeti halinde ortaktır (TMK m. 640). Sürecin sırası genellikle şöyledir:
1. Mirasçılık belgesi alınır; belge soyut oranları gösterir.
2. Mal rejimi tasfiyesi ve katılma alacağı çözülür (6. bölüm).
3. İstenirse miras ortaklığı, sulh hakiminden paylı mülkiyete dönüştürülmesi talebiyle değiştirilir (TMK m. 644).
4. Denkleştirme ve tenkis talepleri sonuçlandırılır (7. bölüm).
5. Paylar oluşturulur ve özgülenir (TMK m. 642, m. 650).
TMK m. 650 uyarınca mirasçılar, tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay oluşturur. Anlaşma olmazsa sulh mahkemesi payları oluşturur; hakim bu sırada yerel âdetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu gözetir. Özgüleme anlaşmayla, anlaşma olanaksızsa kura ile yapılır. Hakim, olanak varsa her taşınmazın tamamını bir mirasçıya verir ve değer farkını para ödettirerek denkleştirir (TMK m. 642).
4.1. örneğinde pay sayısı kişi sayısına göre beş değil, kök sayısına göre dörttür: eş, A, C ve B kökü. Her pay 600.000 TL’dir. A’ya 700.000 TL değerinde bir taşınmaz verilirse, payı 600.000 TL olduğundan 100.000 TL denkleştirme bedeli öder. Paylaşmanın derhal yapılması terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa sulh hakimi paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir (TMK m. 642). Paylaşım sürecinin ayrıntıları miras paylaşımı nasıl yapılır makalesinde yer almaktadır.
9. Miras Hesaplamasında En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Miras hesaplama hatası, pay cetvelinin ölüm tarihindeki hukuka, zümre ve kök kurallarına veya pay-payda toplamına aykırı düzenlenmesidir. En sık görülen hatalar yanlış mevzuatın seçilmesi, mal rejimi tasfiyesinin atlanması, yarım kan kardeşin eşit sayılması, eş payının zümreye göre belirlenmemesi ve payların toplamının paydaya eşit çıkmamasıdır.
Aşağıdaki tablo, önceki bölümlerde işlenmeyen hataları ve sonuçlarını göstermektedir.
| Hata | Sonucu | Doğru Yöntem |
|---|---|---|
| Pay toplamını denetlememek | Mükerrer veya eksik pay; bozma | Kesirleri ortak paydaya getirip toplamı 1'e eşitlemek |
| Ardışık ölümleri tek kanunla hesaplamak | Yanlış dönem oranları | Her ölümü kendi tarihindeki hukukla hesaplamak |
| Katılma alacağını talep etmemek | Mahkeme kendiliğinden gözetmez; tereke aktifi hatalı kesinleşebilir | Talepte bulunmak veya bağımsız dava açmak |
| Kazandırmayı devir değeriyle hesaplamak | Denkleştirme ve tenkis tutarı yanlış çıkar | Ölüm anındaki değeri esas almak |
| Mirasçılık belgesini taksim saymak | Tereke kapsamı ve ayni paylaşım çözülmez | Anlaşma veya paylaşım davası yoluna gitmek |
Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre mirasçıların tespiti ve paylarının belirlenmesi, nüfus aile kayıtlarının getirtilmesi suretiyle hakimin resen yapması gereken bir işlemdir. Hatalı bir cetvelin kesinleşmesi halinde düzeltme, mirasçılık belgesinin iptali yoluyla yapılır (10. bölüm).
10. Mirasçılık Belgesindeki Pay Hatası İçin Hangi Yol İzlenir?
Mirasçılık belgesindeki pay hatası, belgede mirasçının gösterilmemesi, payın eksik ya da fazla yazılması veya payların yanlış hesaplanmasıdır. Hata, asliye hukuk mahkemesinde mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davasıyla giderilir; belgede gösterilen mirasçıların tamamı bu davada zorunlu dava arkadaşıdır ve davaya taraf olmalıdır.
Mirasçılık belgesi, sulh mahkemesi veya noterlik tarafından verilir (TMK m. 598) ve aksi ispat edilene kadar belgede adı geçenlerin mirasçılığı lehine karine oluşturur. Belge soyut payları gösterir; tereke kapsamını ve malların fiilen nasıl paylaşılacağını çözmez.
“Mirasçılık belgesinin iptali davalarında ise, mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Dava sonucunda verilecek hükümle hukuksal durumları etkilenebileceğinden bu tür davalarda iptali istenilen mirasçılık belgesinde mirasçı olarak gösterilen kişiler ile ölmüşlerse bunların mirasçılarının davada taraf olmaları zorunludur.”
— Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 09.01.2025 tarihli, 2024/4529 E. ve 2025/172 K. sayılı İlamı
Durumuna göre izlenecek yol şöyledir:
- Mirasçılık belgesi alınmamışsa belge, sulh mahkemesinden veya noterlikten alınır; süreç mirasçılık belgesi alınması makalesinde anlatılmıştır.
- Belge doğruysa paylaşım aşamasına geçilir (8. bölüm).
- Belgede mirasçı eksik veya fazlaysa ya da pay yanlışsa, belgede gösterilen bütün mirasçılara karşı iptal ve yeni belge verilmesi davası açılır.
Dava dilekçesine mirasçıları ve ölüm tarihini gösteren nüfus kayıtları ile iptali istenen belgenin örneği eklenir. Yetkili mahkeme HMK m. 11 çerçevesinde belirlenir. Dava kabul edilirse mahkeme mirasçılık belgesinin iptaline ve yeni belge düzenlenmesine karar verir. Dava şartları ve usul için mirasçılık belgesinin iptali davası makalesine bakılabilir.
11. Sonuç ve Değerlendirme
Miras hesaplama; ölüm tarihinin, mal rejimi tasfiyesinin, zümre ve kök kurallarının sıralı biçimde uygulanmasına dayanır. Bu sıranın bozulması pay cetvelinin, ardından paylaşım davasının ve tapu işlemlerinin yeniden ele alınmasına yol açabilir. Eşin payı, ölmüş mirasçıların halefleri, yarım kan kardeşler ve saklı pay gibi başlıklarda küçük bir hata dahi tutarlara doğrudan yansır.
Somut bir olayda tereke kapsamı, mal rejimi, sağlararası kazandırmalar ve belgeler birlikte incelenmelidir; süreç özen gerektirir. Miras hukukunun diğer konularına miras hukuku rehberleri sayfasından ulaşılabilir.
Muhammet Çoban Hukuk & Danışmanlık
Kurucu Avukat
Bu yazı; güncel mevzuat ve yargı kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
12. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Evlilik Dışında Doğan Çocuk Miras Payı Alır mı?
Evlilik dışında doğan çocuk, soybağı tanıma veya hakim hükmüyle kurulmuşsa miras payı alır. TMK m. 498 uyarınca bu çocuk, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur; birinci zümrede diğer çocuklarla eşit pay alır. Soybağı kurulmamışsa baba yönünden mirasçılık doğmaz.
Evlatlığın Miras Hakkı Var mıdır?
Evlatlık, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder (TMK m. 500). Evlatlığın altsoyu da evlat edinene mirasçıdır. Evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olamaz; evlat edinme bu nedenle mirasçılık bakımından tek yönlü sonuç doğurur.
Kardeşlerin Saklı Payı Var mıdır?
Kardeşlerin saklı payı, 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla TMK m. 506'dan çıkarılmıştır. Kardeşler bu nedenle saklı paylı mirasçı değildir; mirasbırakanın altsoyu, ana-babası ve eşi yoksa mirasın tamamında serbestçe tasarruf edilebilir (TMK m. 505). Ölüm değişiklikten önce gerçekleştiyse ölüm tarihindeki hüküm esas alınır.
Miras Payı Hesabı İçin Hangi Belgeler Gerekir?
Miras payı hesabı için mirasbırakanın ölüm tarihini gösteren kayıt, mirasbırakan ve mirasçıları gösteren nüfus aile kayıtları ve mirasçılık belgesi gerekir. Mirasçılık belgesi TMK m. 598 uyarınca sulh mahkemesinden veya noterlikten alınır; mal rejimi tasfiyesi için ayrıca evlilik tarihi ve mal varlığı kayıtları gerekir.
Yararlanılan Mevzuat ve Kararlar
Bu makale 29.10.2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 218, 225, 231, 236, 495, 496, 497, 498, 499, 500, 505, 506, 507, 508, 509, 560, 565, 567, 575, 598, 640, 642, 644, 650, 669: https://csgb.gov.tr/Media/jrpl5fqg/4721-say%C4%B1l%C4%B1-medeni-kanunu.pdf
- 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, m. 17
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi, m. 444 (ilk hali); 3678 sayılı Kanun; 5650 sayılı Kanun
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 11, m. 165
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 19.01.2026 tarihli, 2025/4705 E. ve 2026/311 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 09.01.2025 tarihli, 2024/4529 E. ve 2025/172 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 23.12.2024 tarihli, 2023/4441 E. ve 2024/5899 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 23.12.2024 tarihli, 2024/4467 E. ve 2024/5898 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 19.09.2024 tarihli, 2024/2323 E. ve 2024/3972 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 06.07.2023 tarihli, 2022/1613 E. ve 2023/3685 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 21.02.2022 tarihli, 2021/2538 E. ve 2022/1234 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 14.06.2021 tarihli, 2021/1936 E. ve 2021/3982 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 14.06.2021 tarihli, 2018/5597 E. ve 2021/3983 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 10.06.2021 tarihli, 2019/377 E. ve 2021/3931 K. sayılı İlamı
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 02.12.2020 tarihli, 2016/18697 E. ve 2020/7984 K. sayılı İlamı
