Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarıyla ortadan kaldıramayacağı, belirli yakınlıktaki mirasçılara 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) ile güvence altına alınan asgari miras hakkıdır. 2026 yılı itibarıyla saklı pay oranları; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payın tamamı veya dörtte üçüdür.
Mirasbırakan bu sınırı aşan kazandırmalar yaptığında, saklı paylı mirasçının başvuracağı temel koruma yolu tenkis davasıdır. Bu makalede saklı paylı mirasçıların kimler olduğu, güncel saklı pay oranları, tenkis davasının şartları, net tereke üzerinden hesap yöntemi, mirasçı ataması gibi özel durumlar ve hak düşürücü süreler; güncel mevzuat ve Yargıtay içtihatları ışığında ele alınmaktadır.
Konuyla ilgili diğer makalelere ''Miras Hukuku'' başlıklı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
İçindekiler
- 1. Saklı Pay Nedir? Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır?
- 2. Saklı Pay Oranları Nelerdir?
- 3. Saklı Payın Korunması: Tenkis Davası Nedir?
- 4. Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?
- 5. Özel Durumlar: Mirasçı Ataması, Sağlararası Kazandırmalar ve Muvazaa
- 6. Tenkis Davası Ne Zamana Kadar Açılabilir?
- 7. Sonuç ve Değerlendirme
- 8. İlgili Makaleler
1. Saklı Pay Nedir? Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır?
Türk miras hukukunda mirasbırakan, malvarlığı üzerinde kural olarak serbestçe tasarruf edebilir. Ancak bu özgürlük mutlak değildir. Kanun koyucu, mirasbırakana en yakın kişilerin miras beklentisini korumak amacıyla terekeyi iki bölüme ayırmıştır: saklı paylar toplamı ve tasarruf edilebilir kısım.
Mirasbırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde dilediği gibi vasiyetname düzenleyebilir, bağışlama yapabilir veya mirasçı atayabilir. Saklı paya dokunan tasarruflar ise tenkis yaptırımı ile yasal sınıra çekilebilir.
1.1. Saklı Paylı Mirasçılar
TMK m. 505 hükmüne göre saklı paylı mirasçılar sınırlı sayıda belirlenmiştir: mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası ile sağ kalan eşi. Evlatlık ve evlatlığın altsoyu da kan hısmı gibi mirasçı olduğundan (TMK m. 500) saklı pay korumasından yararlanır. Bu üç gruptan hiçbiri bulunmuyorsa, mirasbırakan mirasının tamamında serbestçe tasarruf edebilir.
1.2. Kardeşlerin Saklı Payının Kaldırılması
Kardeşler, 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenisi döneminde ve 4721 sayılı Kanunun ilk hâlinde sınırlı bir saklı paya sahipti. 04.05.2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun ile TMK m. 506'nın üçüncü bendi yürürlükten kaldırılmış ve kardeşlerin saklı payına son verilmiştir. Bu tarihten sonra açılan miraslarda kardeşler saklı paylı mirasçı değildir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bu hususu istikrarlı biçimde vurgulamaktadır (HGK, E: 2022/380, K: 2024/192, T: 24.04.2024).
Mirasçılık ve mirasın geçişi, mirasbırakanın ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir. Bu nedenle 2007 öncesi ölümlerde kardeşin saklı payı, 2002 öncesi ölümlerde ise 743 sayılı Kanundaki farklı oranlar (örneğin altsoy için 3/4) gündeme gelebilir.
2. Saklı Pay Oranları Nelerdir?
Saklı pay oranları, mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanan sabit oranlardır. Oranların dayanağı olan kanun hükmü aşağıdaki gibidir.
📜 KANUN METNİ —
"Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir:
1. Altsoy için yasal miras payının yarısı,
2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.)
4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü."
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506
| Mirasçı | Saklı Pay Oranı (Yasal Miras Payı Üzerinden) |
|---|---|
| Altsoy (çocuk, torun, evlatlık) | Yasal miras payının yarısı (1/2) |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri (1/4) |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının dörtte üçü (3/4) |
| Kardeşler | Saklı payı yoktur (04.05.2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile kaldırıldı) |
Örnek Hesaplama
Mirasbırakanın geriye eşi ile bir çocuğunu bıraktığını varsayalım. Yasal miras payları eş için 1/4, çocuk için 3/4'tür. Eş, altsoy ile birlikte mirasçı olduğundan saklı payı yasal payının tamamı, yani 1/4'tür. Çocuğun saklı payı ise yasal payının yarısı, yani 3/8'dir. Saklı paylar toplamı 5/8 olduğundan mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı terekenin 3/8'i ile sınırlıdır.
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. TMK m. 507 uyarınca bu hesapta mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
3. Saklı Payın Korunması: Tenkis Davası Nedir?
Tenkis, sözlük anlamıyla indirme ve azaltmadır. Hukuki anlamda tenkis davası, saklı payın yaptırımıdır: mirasbırakanın tasarruf nisabını aşan kazandırmaları, mirasın açıldığı tarihten itibaren hüküm doğurmak üzere, saklı payı aştığı ölçüde geçersiz kılınır. Bu davayla tasarrufun iptali değil, tasarruf edilebilir sınıra çekilmesi amaçlanır.
📜 KANUN METNİ —
"Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler."
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 560/1
3.1. Davanın Tarafları ve Hukuki Niteliği
Davacı, terekeden saklı payını elde edemeyen saklı paylı mirasçıdır. Mirasçılar temlik dışı terekeden saklı paylarını karşılayabiliyorsa dava açılamaz; saklı payın zedelenip zedelenmediği mirasın açıldığı tarihteki tereke durumuna göre belirlenir. Davalı ise lehine tenkise tabi kazandırma yapılan kişidir; bu kişinin mirasçı olması şart değildir, üçüncü kişiler, vakıflar ve dernekler de davalı olabilir.
Saklı paylı mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı yoktur; her mirasçı yalnızca kendi saklı payı için dava açabilir ve tenkis, yalnızca davayı açan mirasçının saklı payını karşılayacak oranda yapılır. Vasiyetname ile mirasından pay bırakılmayan kişinin dahi saklı payı ve tenkis davası açma hakkı devam eder; Danıştay dahi vergi uyuşmazlıklarında bu olasılığın araştırılması gerektiğini kabul etmiştir (Danıştay 3. Daire, E: 2016/15170, K: 2020/1251, T: 04.03.2020).
3.2. Def'i Yoluyla İleri Sürülme
Saklı pay ihlali yalnızca dava yoluyla değil, savunma (def'i) yoluyla da korunur. TMK m. 571/3 uyarınca tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir; örneğin vasiyetnamenin tenfizi istendiğinde saklı paylı mirasçı süre sınırı olmaksızın tenkis def'ini gündeme getirebilir.
4. Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?
Yargıtay uygulamasında tenkis davalarında tereke mevcudunun, temlik içi ve temlik dışı tüm unsurlarıyla mahkemece re'sen araştırılması zorunludur. Terekenin aktifini, mirasbırakanın ölüm tarihinde bıraktığı malvarlığı ile denkleştirmeye ve tenkise tabi kazandırmalar; pasifini ise borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri oluşturur (7. Hukuk Dairesi, E: 2025/1141, K: 2025/2470, T: 07.05.2025'te bu ilkeler ayrıntılı biçimde açıklanmıştır).
4.1. Sabit Tenkis Oranı
Saklı payın ihlal edildiği belirlendikten sonra, ihlal edilen saklı payın kazandırmanın değerine oranı bulunur. Uygulamada buna sabit tenkis oranı denir.
‘’Sabit tenkis oranı, 11.11.1994 gün ve 4/4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile "tasarrufun tümünün değeri ile davalılara yapılan fazla teberru arasında kurulan orandır". Bu oranın, her davalıya yapılan kazandırma tutarları yönünden ayrı ayrı belirlenmesi gerekir.’’
— Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 07.05.2025 tarihli, 2025/1141 E. ve 2025/2470 K. sayılı İlamı
Tasarrufa konu mal sabit tenkis oranında, değerinde azalma olmaksızın bölünebiliyorsa pay oranında tescile karar verilir. Mal bölünemiyorsa TMK m. 564'teki seçimlik hak devreye girer: kazandırma lehtarı, dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malı alıkoyar, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini para olarak talep eder.
Lehine kazandırma yapılan kişi aynı zamanda saklı paylı mirasçı ise, TMK m. 561 gereğince yalnızca kendi saklı payını aşan kısımla orantılı olarak tenkisten sorumlu tutulur (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E: 2023/1611, K: 2023/2502, T: 11.05.2023).
4.2. Tenkiste Sıra
TMK m. 570 uyarınca tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır; bunlar yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalar tenkis edilir. Bu sıraya uyulması, hem hakkaniyete hem de kazandırma lehtarlarının korunmasına hizmet eder.
5. Özel Durumlar: Mirasçı Ataması, Sağlararası Kazandırmalar ve Muvazaa
5.1. Mirasçı Ataması (Nasbı) Halinde Tenkis
Mirasbırakan, vasiyetname ile terekesinin tamamını veya belirli bir oranını bir kişiye bırakmışsa ortada belirli mal vasiyeti değil, TMK m. 516 anlamında mirasçı ataması vardır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2026 tarihli güncel kararında bu ayrımın tenkis hesabındaki sonucunu netleştirmiştir: mirasçı ataması hâlinde malın bölünebilirliği araştırılmaz ve TMK m. 564'teki tercih hakkı uygulanmaz.
"Mirasçı olarak atanan kimseye karşı açılan tenkis davasının kabulü hâlinde davacıların saklı payları oranında tenkise karar vermek yeterlidir."
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.01.2026 tarihli, 2025/44 E. ve 2026/16 K. sayılı İlamı
5.2. Tenkise Tabi Sağlararası Kazandırmalar
Ölüme bağlı tasarrufların tamamı tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalar ise ancak TMK m. 565'te sayılan hâllerde tenkise tabi tutulur: miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar ve alışılmışın dışındaki çeyiz veya kuruluş sermayesi; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar; ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar ile serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar; ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.
Son bent bakımından belirleyici olan, kazandırmada bulunan mirasbırakanın amacıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; malvarlığının tamamının veya büyük bölümünün elden çıkarılması, taşınmazların değerinin çok altında satılması, bağışın muvazaalı satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi arkasına gizlenmesi, yalnızca ikinci eşten olan çocuklara kazandırma yapılması gibi olguları saklı payı etkisiz kılma kastının göstergesi olarak değerlendirmektedir (HGK, E: 2022/380, K: 2024/192, T: 24.04.2024; karardan aktarılarak özetlenmiştir).
5.3. İntifa Hakkı ve Muris Muvazaası ile İlişki
Mirasbırakanın intifa hakkını üzerinde tutarak çıplak mülkiyeti devretmesi hâlinde dahi, intifa kazandırması tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa tenkis talep edilebilir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E: 2020/1350, K: 2022/371, T: 18.01.2022).
Uygulamada tenkis davası, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasıyla sıkça karıştırılır. Muvazaa davasını saklı paylı olsun olmasın miras hakkı ihlal edilen tüm mirasçılar açabilirken, tenkis davası yalnızca saklı paylı mirasçılara özgüdür. İki talep aynı davada kademeli (terditli) olarak ileri sürülebilir: önce muvazaa nedeniyle tapu iptali ve tescil, kabul edilmezse tenkis istenir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E: 2025/5329, K: 2025/5935, T: 11.12.2025). Terekedeki taşınmazların mirasçılar adına intikal ettirilmiş olması, tenkis davası açılmasındaki hukuki yararı ortadan kaldırmaz (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E: 2023/2400, K: 2024/2744, T: 20.05.2024).
6. Tenkis Davası Ne Zamana Kadar Açılabilir?
📜 KANUN METNİ —
"Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer."
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 571/1
| Durum | Süre | Başlangıç Anı |
|---|---|---|
| Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi | 1 yıl | Öğrenme tarihi |
| Vasiyetnameler (azami süre) | 10 yıl | Vasiyetnamenin açılma tarihi |
| Diğer tasarruflar (azami süre) | 10 yıl | Mirasın açılması (ölüm) tarihi |
| Tenkisin def'i (savunma) yoluyla ileri sürülmesi | Süresiz | Her zaman ileri sürülebilir |
6.1. Sürenin Halefiyet Yoluyla Geçişi
Saklı paylı mirasçı, tenkis davası için öngörülen hak düşürücü süre dolmadan ölürse, dava açma hakkı halefiyet yoluyla kendi mirasçılarına geçer. Buna karşılık süre, saklı paylı mirasçının sağlığında dolmuşsa, onun mirasçıları artık bu hakka dayanamaz; Yargıtay, vasiyetnamenin babaya tebliğinden itibaren bir yıllık süre içinde dava açılmamasını bu gerekçeyle hak düşürücü nitelikte saymıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E: 2021/8124, K: 2023/798, T: 13.02.2023; karardan aktarılarak özetlenmiştir).
6.2. Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi; yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Örneğin son yerleşim yeri İstanbul olan bir mirasbırakan bakımından dava, yerleşim yerinin bağlı olduğu yargı çevresindeki asliye hukuk mahkemelerinde (İstanbul, Bakırköy, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Gaziosmanpaşa, Beykoz, Şile, Silivri, Çatalca veya İstanbul Anadolu Adalet Sarayı) görülür.
7. Sonuç ve Değerlendirme
Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile aile bireylerinin miras beklentisi arasındaki dengeyi kuran temel kurumdur. 2026 itibarıyla altsoy için 1/2, ana-baba için 1/4 ve sağ kalan eş için duruma göre tam veya 3/4 oranındaki saklı paylar, mirasbırakanın hem sağlararası hem de ölüme bağlı tasarruflarına karşı korunmaktadır.
Tenkis davası; net tereke tespiti, sabit tenkis oranı, tenkis sırası ve mirasçı ataması gibi teknik ayrımlar içeren, hak düşürücü sürelere tabi bir dava türüdür. Sürelerin kaçırılması hakkın tamamen yitirilmesine yol açabileceğinden, saklı pay ihlali şüphesi bulunan hâllerde sürecin dikkatle ve zamanında yürütülmesi önem taşır. Somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapılması gerektiğinden, bu alanda hukuki destek alınması yararlı olacaktır.
